اثر پرايمينگ هورموني با سيتوكينين بر بذرهاي زوال يافته سياهدانه (Nigella sativa)

مقدمه: زوال باعث كاهش كيفيت بذر مي‌شود. بذرهاي روغني نظير سياهدانه بسيار مستعد زوال هستند؛ پرايمينگ بذر از طريق بهبود شاخص‌هاي جوانه‌زني و افزايش فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدان، موجب بهبود كيفيت بذرهاي زوال يافته مي‌شود. اين پژوهش با هدف بررسي شدت خسارت تيمار زوال تسريع شده بر ويژگي‌هاي جوانه‌زني و فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدان بذرهاي سياهدانه و امكان كاهش اثرات نامطلوب زوال با استفاده از پرايمينگ هورموني با سيتوكينين، اجرا گرديد.مواد و روش‌ها: اين پژوهش به صورت فاكتوريل در قالب طرح پايه كاملا تصادفي با چهار تكرار در آزمايشگاه تكنولوژي بذر دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي خوزستان در سال 1396  اجرا گرديد. تيمارها شامل: پرايمينگ هورموني با سيتوكينين در پنج سطح (0 (شاهد)، 10، 20، 40 و 80 ميلي‌گرم بر ليتر) به مدت زمان (12 و 24 ساعت)، و زوال در رطوبت نسبي 100 درصد و دماي 45 درجه سلسيوس در پنج سطح (عدم زوال، 24، 48، 72 و 96 ساعت) بود.يافته‌ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه شاخص‌هاي جوانه‌زني تنها تحت تأثير اثرهاي اصلي و دوگانه در سطح احتمال خطاي 5 و 1 درصد قرار گرفت درحالي كه كه برهم‌كنش سه‌گانه زوال، غلظت هورمون و زمان پرايمينگ براي شاخص‌هاي رشد گياهچه و شاخص‌هاي طولي و وزني قدرت در سطح احتمال خطاي 1 درصد معني‌دار بود. همچنين مشخص گرديد كه تيمار پرايمينگ سبب كاهش تأثير منفي زوال شد به‌طوري كه در بين غلظت‌هاي مورد استفاده از هورمون سيتوكينين، غلظت 10 ميلي‌گرم بر ليتر به مدت زمان 12 ساعت بيش‌ترين تأثير را بر صفات اندازه‌گيري شده داشت. بيش‌ترين درصد جوانه‌زني (88 درصد) و كم‌ترين درصد جوانه‌زني (63 درصد) به‌ترتيب در غلظت‌هاي 10 و 80 ميلي‌گرم بر ليتر مشاهده شد. كاربرد سيتوكينين در غلظت بهينه موجب بهبود فعاليت كاتالاز و ميزان پروتئين شد. نتايج نشان داد در شرايط شاهد فعاليت آنزيم كاتالاز 0.76 واحد در ميلي‌گرم پروتئين و ميزان پروتئين 0.51 ميلي‌گرم در گرم بود كه با  پرايمينگ بذرها مقدار آن به 0.97 واحد در ميلي‌گرم پروتئين و 0.79 ميلي‌گرم در گرم رسيد.نتيجه‌گيري: براساس نتايج بدست آمده از اين پژوهش، زوال موجب كاهش شاخص‌هاي جوانه‌زني، فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدان و ميزان پروتئين بذر شد. بهترين تيمار اعمال شده از هورمون سيتوكينين براي پرايمينگ بذر زوال يافته سياهدانه با غلظت 10  ميلي‌گرم بر ليتر به مدت 12 ساعت بود. با توجه به نتايج حاصله، كاربرد سيتوكينين در غلظت بهينه خود (10 ميلي‌گرم بر ليتر) موجب بهبود فعاليت آنزيم كاتالاز و ميزان پروتئين شد. بنابراين مي‌توان پيشنهاد نمود كه كاربرد پرايمينگ هورموني با سيتوكنين باعث كاهش اثرات نامطلوب زوال در گياه سياهدانه مي‌شود.