بررسي اثر سطوح مختلف تنش شوري و رقم بر ويژگي‌هاي بيوشيميايي، فيزيولوژيكي و غلظت عناصر غذايي گياه قرنفل (Dianthus barbatus)

سابقه و هدف: شوري يكي از اصلي‌ترين تنش‌هاي محيطي است كه استقرار گياهچه و عملكرد گياهان فضاي سبز را تحت تاثير قرار مي‌دهد. تنش شوري غالباً رشد و بهره وري گياه را محدود مي‌كند، و اين تنش تحت تأثير طيف متنوعي از فرايندها قرار دارد. گياه قرنفل، با نام علمي Dianthus barbatus متعلق به خانواده ميخك‌سانانCaryophyllaceae از مهم‌ترين گياهان زينتي در فضاي باز محسوب مي‌شود كه در فصل بهار زيبايي خاصي به محيط مي‌دهد. اين گياه در دامنه وسيعي از شرايط آب و هوايي رشد مي‌كند. با توجه با اينكه تحقيقات گسترده‌اي در زمينه حد آستانه تنش شوري و مقاومت ارقام در اين گياه بررسي نشده است، بنابراين اين تحقيق با هدف بررسي اثر سطوح مختلف تنش شوري و نوع رقم بر برخي صفات فيزيولوژيكي، بيوشيميايي و غلظت عناصر غذايي ﮔﻴﺎه قرنفل در شرايط گلخانه‌اي انجام شد.مواد و روش‌ها: اين آزمايش در آبان سال 1399 در گلخانه تحقيقاتي شهرداري خمين واقع در استان مركزي، به‌صورت فاكتوريل، در قالب طرح كاملا تصادفي، با سه تكرار انجام شد. فاكتور اول، ارقام در دو سطح (شامل ارقام ديانا و باربارين)، فاكتور دوم شوري ناشي از كلريد سديم در 10 سطح (شامل 0، 10، 20، 30، 40، 50، 60، 70، 80 و 90 ميلي مولار) بودند. بذرها از شركت هلندي تهيه و در گلدان حاوي خاك، كود دامي و ماسه كشت شدند. صفات اندازه‌گيري شده در اين آزمايش شامل غلظت عناصر نيتروژن، فسفر، پتاسيم، كلسيم، منيزيم، سديم، رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، كاروتنوئيد، پرولين، نشت يوني، مالون دي آلدئيد، محتواي نسبي آب برگ و فعاليت آنزيم‌هاي برگ (كاتالاز و پراكسيداز) بودند.يافته‌ها: نتايج تجزيه واريانس داده‌ها نشان داد، اثرات اصلي و اثرات متقابل تنش شوري و رقم بر صفات آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني كاتالاز، پراكسيداز، غلظت عنصر پتاسيم و نشت يوني معني‌دار شد. با افزايش غلظت كلريدسديم، ميزان كلروفيل و كاروتنوئيد، غلظت عناصر كلسيم، منيزيم، نيتروژن، فسفر و محتواي برگ، كاهش، و ميزان مالون دي آلدئيد، نشت الكتروليت، فعاليت آنزيم‌ها، پرولين و غلظت عناصر سديم و پتاسيم افزايش يافت. از بين دو رقم مورد بررسي رقم باربارين نسبت به رقم ديانا نسبت به تنش شوري، متحمل‌تر بود. بيش‌ترين غلظت پتاسيم (5.157 درصد) در رقم باربارين و در شرايط بدون تنش و كم‌ترين ميزان (14.79 درصد) در رقم ديانا در شرايط تنش شديد (90 ميلي‌مولار) مشاهده شد. بيشترين غلظت سديم (1.36 درصد) در شرايط تنش شديد (90 ميلي مولار) و كمترين غلظت (0.2196 درصد) در شرايط بدون تنش گزارش شد. غلظت سديم در رقم باربارين (0.5082 درصد) نسبت به رقم ديانا (0.5447 درصد) كمتر بود كه نشاهنده مقاومت بيشتر اين رقم در جذب عنصر سديم بود.نتيجه‌گيري: با توجه نتايج به دست آمده از تحقيق حاضر، با افزايش غلظت كلريد سديم شاخص‌هاي فيزيولوژيكي مانند، ميزان كلروفيل و كاروتنوئيد و محتواي نسبي آب برگ، كاهش و شاخص‌هاي بيوشيميايي مانند ميزان مالون‌دي‌آلدئيد، فعاليت آنزيم‌ها، غلظت عنصر سديم و پتاسيم، نشت الكتروليت و پرولين افزايش يافت. نتايج اين مطالعه مشخص نمود كه ارقام مورد بررسي در اين پژوهش نسبت به مقادير كم شوري (40 10 ميلي مولار) مقاوم و در شرايط شوري متوسط و شديد (90 50 ميلي‌مولار) تا حدودي حساس بودند. از بين ارقام مورد بررسي، رقم باربارين نسبت به رقم ديانا متحمل‌تر به شرايط شوري خاك متوسط و شديد بود. همچنين مطابق با نتايج به‌دست آمد حد بهينه در شرايط تنش شوري براي گياه قرنفل در حدود شوري 60 50 ميلي‌مولار گزارش شد.