تاثير تنش خشكي بر ويژگي‌هاي مورفولوژيكي و بيوشيميايي برخي گونه هاي گل سوسن

سابقه و هدف: تنش خشكي از مهم‌ترين عوامل محدودكننده رشد گياهان در جهان مي‌باشد و متداول‌ترين تنشي است كه بخش بيشتري از اراضي جهان را تهديد و باعث كاهش محصولات مختلف مي‌شود. تنش‌هاي محيطي باعث تغييراتي در رشد و نمو گياهان داروئي، مقدار و كيفيت مواد مؤثره آنها مي‌شود كه اين تركيبات گياهان را در مقابل عوامل مزاحم خارجي و همچنين شرايط نامساعد محيطي حفاظت مي‌كند تا گياهان بتوانند به حيات خود ادامه دهند. استفاده از شيوه‌هاي كشت بافت گياهان در شرايط آزمايشگاهي نسبت به كشت‌هاي مزرعه‌اي، محيط كنترل شده‌اي را براي مطالعات فيزيولوژيكي از قبيل اثرات تنش خشكي با استفاده از گياهان فراهم كرده است تا با مديريت عوامل محيطي بتوان به حداكثر محصول دست يافت.مواد و روش‌ها: اين پژوهش در قالب طرح كاملاً تصادفي در آزمايشگاه كشت بافت و بيوتكنولوژي دانشگاه محقق اردبيلي به منظور غربال‌گري درون شيشه‌اي سه گونه گل سوسن نسبت به تنش خشكي انجام گرديد. فلس‌هاي سوخك‌ درون‌شيشه‌اي tsingtauense .L، L. regale و L. ledebourii در محيط كشت پايه MS حاوي غلظت‌هاي مختلف پلي‌اتيلن‌گليكول6000 (0، 5، 10، 20 و 40 گرم در ليتر) كشت گرديد پس از دو ماه شاخص‌هاي مورفولوژيكي گياهچه‌هاي باززايي شده از قبيل ارتفاع گياهچه، طول و تعداد برگ، تعداد سوخك، تعداد ريشه و وزن تر و همچنين شاخص‌هاي بيوشيميايي مانند ميزان پرولين، كربوهيدرات‌هاي محلول، فنل، فلاونوئيد، آنتوسيانين، كلروفيل و كاروتنوئيد در هر يك از تيمارها بصورت جداگانه اندازه‌گيري و مورد ارزيابي قرار گرفت.يافته‌ها: در پژوهش حاضر از بين سه گونه گل سوسن فقط L. regale برگ توليد كرد نتايج نشان داد كه ارتفاع گياهچه، تعداد و طول برگ، تعداد سوخك و تعداد ريشه و وزن تر گياهچه‌ها با افزايش تنش خشكي كاهش يافت. بيشترين تعداد سوخك از L. ledebourii، بيشترين تعداد ريشه از L. regale و بيشترين وزن تر از نمونه‌هاي tsingtauense.L بدست آمد. بيشترين مقدار فنل و كاروتنوئيد از L. regale و بيشترين مقدار پرولين از L. ledebourii حاصل شد در حالي كه tsingtauense.L نسبت به گونه هاي ديگر از فلاونوئيد، آنتوسيانين و كلروفيل بيشتري برخوردار بود. طبق نتايج بدست آمده ميزان پرولين، فلاونوئيد و آنتوسيانين همبستگي مثبتي با ميزان تنش خشكي داشت ولي بيشترين ميزان كربوهيدرات‌هاي محلول و فنل از تيمار 10 ‌گرم در ليتر پلي‌اتيلن‌ گليكول و بيشترين مقدار كاروتنوئيد نيز از غلظت 5 گرم در ليتر پلي‌اتيلن‌گليكول بدست آمد. نتيجه‌گيري: در پژوهش حاضر تنش خشكي با كاهش طويل شدن و تقسيم سلولي و با تاثير بر روي فرآيندهاي مختلف فيزيولوژيكي، بيوشيميايي و هورموني شاخص‌هاي رشدي گياهچه‌هاي گونه‌هاي گل سوسن را كاهش داد در حالي كه ميزان شاخص هاي بيوشيميايي نسبت به شاهد در شرايط تنش خشكي تجمع پيدا كردند. افزايش پرولين، كربوهيدرات‌هاي محلول و متابوليت‌هاي ثانويه علاوه بر افزايش عملكرد محصول، نوعي ساز و كار تحمل به تنش خشكي بوده و شاخصي جهت ارزيابي مقاومت گياه به تنش خشكي محسوب مي‌شود.