ارزيابي و كمّي‌سازي برخي از خدمات كوتاه مدت بوم‌سازگان در كشت‌بوم باقلا

سابقه و هدف: شرايط و فرايندهايي كه از طريق آن بوم‌سازگان‌ و گونه‌هايي كه ساختار آن ‌را تشكيل مي‌دهند، تداوم حيات انسان را تضمين كرده و نيازهاي او را تامين مي‌كنند، تحت عنوان خدمات بوم‌سازگان تعريف شده است. ارزش‌گذاري خدمات بوم‌نظام‌ها، بهترين راهكار جهت جلب توجه جامعه و سياست‌گذاران و تلاش در جهت حفظ و ارتقاءآن‌ها مي‌باشد. كالا‌ و خدمات بوم‌سازگان در مجموع به چهار گروه تاميني، تنظيمي، حمايتي و فرهنگي طبقه‌بندي مي‌شوند. اين مطالعه با هدف ارزيابي و كمّي‌سازي برخي از خدمات كوتاه مدت بوم‌سازگان در كشت بوم باقلا در شهرستان گرگان انجام شد.مواد و روش‌ها: اين مطالعه به‌صورت طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان در سال زراعي 99 1398 در سه تكرار انجام شد. پنج رقم باقلا شامل فيض، G faba1 2، بروجرد، شادان و مهتا به عنوان تيمارهاي آزمايش در نظر گرفته شد. در طي فصل رشد، انواع خدمات كوتاه مدت بوم‌سازگان شامل خدمات تاميني، تنظيمي و حمايتي مورد ارزيابي و كمّي‌سازي قرار گرفتند. جهت بر آورد خدمات تاميني، در زمان 70 درصد رسيدگي غلاف‌ها، با استفاده از كوادرات 5/0×5/0 متر مربع و به‌صورت تصادفي از هركرت نمونه‌برداري صورت گرفت. تنوع زيستي گياهي هم طي دو مرتبه (قبل و بعد از وجين گياهان هرز) با استفاده از كوادرات 25/0×25/0 متر مربع به‌صورت تصادفي انجام شد. براي تجزيه و تحليل داده‌ها از نرم‌افزار SAS نسخه 1/9 استفاده گرديد و مقايسه ميانگين‌ها با استفاده از آزمون LSD در سطح احتمال 5 درصد انجام شد.يافته ها: نتايج نشان داد كه خدمات ارايه شده توسط ارقام مختلف متفاوت مي‌باشد. براساس نتايج به‌دست آمده، كشت باقلا باعث افزايش ماده آلي خاك در اكثر كرتها شد، اما از لحاظ انباشت كربن در زيست توده گياهي اختلاف معني‌داري بين ارقام مشاهده نشد. از نظر ارايه خدمات تاميني مانند مقدار غلاف سبز و زيست توده كل ارقام مختلف باقلا تفاوت معني‌داري در سطح احتمال 1 درصد داشتند بطوري‌كه رقم فيض و G faba1 2، بيشترين مقدار و رقم بروجرد كمترين مقدار را دارا بودند. همچنين ميزان پروتئين دانه در رقم مهتا (28درصد) از ساير ارقام بيشتر بود. نتايج نشان داد كه ارقام دانه درشت و دانه متوسط به‌دليل توليد حجم وسيعي از شاخ و برگ و جذب بيشتر نورخورشيد و در نتيجه دارا بودن پتانسيل بيشتر براي عمل فتوسنتز، مقدار زيست‌توده بيشتري در مقايسه با ارقام دانه‌ريز داشتند. با بررسي تنوع گياهان هرز مزرعه آزمايشي، 10 گونه هرز از 8 خانواده گياهي شناسايي شدند. گياهان خردل وحشي (Sinapis arvensis L.) ، علف خوني (Phalaris minor) ، سيزاب ايراني (Veronica persica) و پيچك‌بند (Polygonum convolvulus) بيشترين فراواني نسبي را دارا بودند.نتيجه‌گيري: بطوركلي ارقام دانه درشت باقلا به همراه رقم دانه متوسط مهتا در مقايسه با ساير ارقام خدمات بيشتري ارايه مي‌دهند. بنابراين اين ارقام مي‌توانند از نظر ارايه بيشتر خدمات بوم‌سازگاني براي كشت در مزارع منطقه گرگان مورد توجه قرار گيرند.