بررسي اثر اندوفيت و ملاتونين بر بهبود رشد ريشه استويا تحت تاثير شوري در شرايط هيدروپونيك

سابقه و هدف: شوري خاك و آب از عمده‌ترين عوامل محدود‌كننده رشد گياهان تلقي مي‌شود. اثر شوري قبل از اينكه در اندام هوايي نمود يابد گسترش ريشه را تحت تاثير قرار خواهد داد. در شرايط شور گياه از طريق افزايش تعداد ريشه و همچنين طول ريشه تلاش مي كند كه پتانسيل جذبي عناصر كليدي به ويژه پتاسيم را افزايش دهد. اين تغييرات با كاهش اندام هوايي نيز همرا است. بنابراين گياهان هرچه در اين مقوله قوي‌تر ظاهر شوند نسبت به شوري توانمندتر خواهند بود. روند روبه افزايش شوري خاك به دليل بهم خوردن موازنه نزولات و تبخير سالانه بر سطوح خاكهاي شور مي‌افزايد. بنابر اين افزايش سطح زيركشت گياهان مقاوم به شوري و يا استفاده از تكنيك هاي محافظتي اهميت زيادي خواهد داشت. استويا علي‌رغم اهميت زياد، نسبت به شوري آب و خاك حساس است. امروزه نقش محرك‌هاي زيستي و غير‌‌زيستي در سازگاري گياهان به ويژه گياهان دارويي به شرايط نامساعد محيطي اهميت زيادي دارد. در تحقيق حاضر اثر قارچ‌هاي‌ اندوفيت و ملاتونين بر تغييرات ريشه استويا در تيمار با آب شور در شرايط هيدروپونيك بررسي خواهد شد.مواد و روش: تحقيق حاضر به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با شش تكرار در شرايط گلخانه و كشت هيدروپونيك در دو آزمايش متوالي انجام شد. تيمارهاي استفاده شده شامل قارچ‌هاي اندوفيت جداسازي شده از سرخدار (در سه سطح شاهد بدون قارچ، سويه TB20، سويه TB2 3)، محلول‌پاشي با ملاتونين (در سه سطح شاهد بدون ملاتونين، 0.5 ميكرومولار ملاتونين خالص و 0.5ميكرومولار عصاره Thymus vulgaris) و سه سطح شوري NaCl (بدون شوري، شوري متوسط 80 ميلي‌مولار و شوري زياد 150 ميلي‌مولار آب آبياري) بودند. در هر دو آزمايش اولين محلول‌پاشي هفت روز و اولين آبياري با سطوح شوري 10 روز پس از كاشت انجام شد. گياهان آزمايشي از نقطه نظر صفات ريشه مورد بررسي قرار گرفتند. همچنين عملكرد پيكر رويشي نيز مورد بررسي قرار گرفت.يافته‌ها: نتايج در هر دو آزمايش بيانگر اثرات مثبت ملاتونين و اندوفيت بر بهبود خصوصيات رشدي ريشه تحت تنش شوري بود. بهترين تيمارهاي استفاده شده شامل عصاره آويشن و قارچ اندوفيت TB20 تحت شرايط بدون شوري بودند. اكثرصفات اندازه‌گيري شده از جمله حجم ريشه، طول ريشه وزن تر و خشك ريشه به ترتيب 2.5، 2 1.5 و 2 1.2 برابر نسبت به شاهد با كاربرد تيمارهاي قارچ و ملاتونين افزايش يافت. اگرچه شوري تا حد متوسط نيز باعث افزايش صفات ريشه گرديد اما با افزايش تنش شوري ميزان اين صفات به‌ شدت و به صورت معني‌داري كاهش يافت. روند مشابه اي نيز در عملكرد پيكر رويشي مشاهده شد.نتيجه‌گيري: از آنجايي كه استفاده از ملاتونين و اندوفيت به‌ويژه TB20، محدوديت‌هاي رشدي استويا در شرايط شوري را كاهش داده است پيشنهاد مي‌گردد در اين شرايط شوري از عصاره‌گياهاني كه حاوي ملاتونين هستند بيشتر مورد بررسي قرار گيرند.