بررسي تنوع ژنتيكي ژنوتيپ هاي مختلف نخودكفتري بانك ژن گياهي ملي ايران با استفاده از صفات ريخت شناسي

سابقه و هدف نخود ‌كفتري (Cajanus cajan (L.) Millspaugh) ششمين محصول مهم حبوبات در جهان است. اين گياه چند منظوره بوده و از دانه و غلاف نارس، لپه و علوفه آن استفاده مي‌شود. همچنين مناسب براي كشت در مناطق گرمسير و نيمه گرمسير، سازگار با مناطق كم حاصلخيز و كم‌آب بوده و دانه‌هاي اين گياه سرشار از پروتئين (حاوي بيش از 30 درصد وزن دانه) است. در اين تحقيق به بررسي تنوع ژنتيكي ژنوتيپ‌هاي مختلف نخودكفتري با استفاده از صفات مورفولوژيك پرداخته شده است. مواد و روش‌هااين مطالعه به منظور بررسي خصوصيات زراعي و ريخت‌شناسي ژنوتيپ‌هاي مختلف نخودكفتري جمع‌آوري شده از استان سيستان و بلوچستان در سال 1399 در كرج به صورت مشاهده‌اي اجرا شد. 27 ويژگي ريخت‌شناسي و مورفولوژيكي در30 ژنوتيپ مختلف نخودكفتري موجود در كلكسيون بانك ژن گياهي ايران از جمله صفات مربوط به برگ، گل، غلاف و دانه مورد بررسي گرديد و در پايان داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهاي آماري SPSS و STAR مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند و همبستگي و تجزيه به مولفه اصلي آن‌‌ها انجام و به منظور گروه‌بندي ژنوتيپ‌ها، تجزيه كلاستر به روش Wardصورت گرفت. يافته‌هانتايج نشان داد كه صفت‌هاي تعداد دانه در غلاف، تعداد شاخه ثانويه و تعداد دانه در بوته بيشترين ضريب تغييرات را داشته و در ميان صفات كيفي مورد بررسي بيشترين شاخص شانون به ترتيب در صفات رنگ غلاف، رنگ رگه‌هاي گلبرگ و رنگ بذر مشاهده شد. تجزيه همبستگي نشان داد كه بين بيشتر صفات اندازه‌گيري شده همبستگي معني‌داري وجود داشت. طبق نتايج، بيشترين همبستگي بين وزن بوته با وزن غلاف و صفت تعداد روز تا شروع گلدهي با تعداد روز تا رسيدگي مشاهده شد. در تجزيه خوشه‌اي، 30 ژنوتيپ مورد مطالعه در فاصله پنج، به چهار خوشه اصلي تقسيم شدند. نتايج تجزيه به مولفه‌هاي اصلي صفات كمي نشان داد كه پنج مولفه در مجموع 89.4 درصد از تغييرات را توجيه كردند. نمودار باي‌پلات بدست آمده از مولفه‌هاي اصلي براي صفات مورد ارزيابي، با گروه‌بندي تجزيه خوشه‌اي مطابقت داشت. در اين نمودار، چهار گروه حاصل از تجزيه خوشه‌اي به خوبي تفكيك شدند. به طور كلي نتايج تجزيه به مولفه اصلي و تجزيه خوشه‌اي وجود تنوع ژنتيكي بالا بين ژنوتيپ‌هاي مورد مطالعه را تاييد كردند.نتيجه‌گيري نتايج حاصل از اين پژوهش نشان داد كه ژنوتيپ‌هاي مختلف نخودكفتري داراي طيف وسيعي از خصوصيات ريخت شناسي بودند كه نشان‌دهنده تنوع ژنتيكي بالاي اين محصول مي‌باشد. در اين تحقيق ژنوتيپ 19، با 95 روز و ژنوتيپ 23 با 193 روز، زودرس‌ترين و ديررس‌ترين ژنوتيپ بودند. ژنوتيپ 5 با 230 غلاف در بوته بيشترين و ژنوتيپ 30 با 33 غلاف كمترين مقدار را داشت. ژنوتيپ 11 با 968 دانه بيشترين و ژنوتيپ 30 با 132 دانه كمترين مقدار را داشت.