ارزيابي كاهش عملكرد گندم زمستانه در تداخل با علف هرز چاودار وحشي: مطالعه موردي منطقه شاهكوه-استان گلستان

سابقه و هدف: چاودار وحشي (Secale cereale) يكي از مهمترين علف‌هاي هرز غلات زمستانه در دنيا محسوب مي شود. خسارت حاصل از تداخل اين علف هرز با گندم بيش از ساير گونه هاي علف هرز مي باشد. اين گياه عنوان مهم‌ترين علف هرز گندم در ارتفاعات جنوبي استان گلستان (منطقه شاهكوه) شناخته مي‌شود. از آنجايي كه سطح زير كشت گندم در ارتفاعات جنوبي استان گلستان (منطقه شاهكوه) در مقايسه با مناطق جلگه‌اي و كم ارتفاع بسيار پايين‌تر است، تاكنون هيچ توجهي به مشكلات توليد گندم از جمله حضور چاودار وحشي در منطقه مذكور نشده است. مواد و روش‌ها: اين آزمايش به صورت پيمايشي در 30 مزرعه گندم زير كشت رقم الوند و رقم اميد در منطقه شاهكوه-استان گلستان طراحي و اجرا گرديد. نمونه‌برداري از هر مزرعه در مرحله رسيدگي كامل گندم در ده نقطه در كوادراتي به ابعاد1*1 متر مربع انجام شد. در هر نقطه تمامي بوته‌هاي گندم و چاودار وحشي برداشت و جهت تعيين تراكم، عملكرد و اجزاي عملكرد به آزمايشگاه فيزيولوژي گياهان زراعي دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان منتقل شدند. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه تعداد بوته‌هاي چاودار وحشي در مزارع از 0 تا 9 بوته در متر مربع متغير بود. تعداد سنبله در متر مربع، عملكرد دانه و عملكرد زيست‌توده چاودار وحشي در تمامي تراكم‌ها در تداخل با رقم الوند نسبت به تداخل با رقم اميد بيشتر بود. با افزايش تراكم چاودار وحشي صفات مورد بررسي در ارقام گندم كاهش يافتند. به ازاي ورود هر بوته چاودار وحشي تعداد سنبله در متر مربع، تعداد دانه ‌در سنبله، وزن هزاردانه، عملكرد دانه، عملكرد زيست‌توده و شاخص برداشت به ترتيب به ميزان 6.64، 3.50، 2.47، 9.28، 5.38 و 9.43 درصد در رقم اميد و 4.74، 4.19، 2.93، 7.30، 3.77 و 7.15 درصد در رقم الوند كاهش يافتند. كاهش كمتر تعداد سنبله در متر مربع (پنجه بارور) و وزن هزاردانه در رقم الوند مي‌تواند نشان‌دهنده توان رقابتي بالاتر آن نسبت به رقم اميد باشد. از سوي ديگر، عملكرد دانه اين ارقام در شرايط عدم تداخل با چاودار در مزارع تحت كشت بذرهاي خودمصرفي تقريبا مشابه مزارع تحت كشت بذرهاي گواهي شده (بدون آلودگي به چاودار وحشي) بود. نتيجه گيري: اين يافته‌ها نشان دادند كه چاودار وحشي نقش مهمي در كاهش عملكرد ارقام گندم در منطقه شاهكوه دارد؛ رقم الوند با توجه به پتانسيل توليد عملكرد بالاتر در هر دو شرايط تداخل و عدم تداخل، رقم مناسب‌تري محسوب مي‌شود؛ استفاده از بذرهاي گواهي شده ممكن است راهكار اصلي كنترل چاودار وحشي در منطقه شاهكوه باشد.