بررسي تنوع ژنتيكي فاميل هاي نيمه خواهري چغندرقند تحت شرايط آلودگي طبيعي به نماتد مولد سيست و ريزومانيا

سابقه و هدف: اصلاح نباتات بر پايه تنوع ژنتيكي استوار شده است. تنوع ژنتيكي از تكامل طبيعي منشاء گرفته است و مهمترين جزء در پايداري نظام‌هاي بيولوژيكي مي‌باشد و سازگاري درازمدت و بقاي جمعيت را تضمين مي‌كند.كشاورزي متداول باعث كاهش شديد تنوع در گياهان زراعي شده است. از بين حدود30000 گونه گياهي خوراكي شناسايي شده، تنها 30 گونه منابع عمده تغذيه مردم جهان را تشكيل مي‌دهند.با توجه به اينكه وجود تنوع ژنتيكي براي موفقيت در اصلاح نباتات ضروري مي باشد لذا انتخاب ژنوتيپ هاي برتر از بين جمعيت‌هاي اصلاح شده بستگي به وجود تنوع ژنتيكي دارد. هدف از اين تحقيق، ارزيابي تنوع ژنتيكي هاف سيب هاي چغندرقند در شرايط آلودگي طبيعي به ريزومانيا و نماتد مولد سيست و تعيين روابط صفات مختلف با استفاده از روش‌هاي آماري چندمتغيره مي باشد.مواد و روش ها: در اين آزمايش فاميل هاي نيمه خواهري چغندرقند (90 لاين) در مزرعه داراي آلودگي طبيعي به نماتد مولد سيست و ريزومانيا در ايستگاه تحقيقات كشاورزي طرق (مشهد) با استفاده از طرح آگمنت با چهار شاهد آريا، فرناندو، پائولتا و شريف در سال 1399 مورد مطالعه قرار گرفتند.يافته ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه تنوع ژنتيكي معني‌داري ميان هاف سيب هاي مورد مطالعه از نظر صفات عملكرد ريشه، عملكرد قند ناخالص و عملكرد قند خالص وجود داشت. بيشترين ميزان توارث پذيري در بين صفات مورد ارزيابي مربوط به عملكرد قند خالص با توارث 86/87 درصد بود كه حاكي از تأثيرپذيري كم اين صفت از عوامل محيطي است. در اين تحقيق، عملكرد قند خالص با تمام صفات به استثناي درصد قند ملاس همبستگي مثبت و معني‌داري در سطح احتمال يك درصد داشتند. نتايج تجزيه رگرسيون گام ‌به ‌گام نشان داد كه دو صفت عملكرد قند ناخالص و ضريب استحصال شكر بيش از 99 درصد تغييرات عملكرد قند خالص را سبب مي‌شوند. نتايج تجزيه عليت نشان داد كه عملكرد قند ناخالص بيش‌ترين اثر مستقيم و مثبت را بر عملكرد قند خالص داشت. بر اساس تجزيه خوشه‌اي، ژنوتيپهاي آزمايشي در سه گروه متمايز طبقه‌بندي شدند؛ به‌طوري كه در گروه اول هاف سيب هايي قرار گرفتند كه داراي عملكرد ريشه و قند بالايي بودند.نتيجه گيري: با توجه به وجود تنوع قابل ملاحظه بين صفات و هاف سيب هاي آزمايشي مي‌توان هاف سيبهاي با صفات مطلوب را بر اساس اهداف اصلاحي انتخاب كرده و از آنها در برنامه‌هاي به‌نژادي آينده در راستاي تهيه ارقام مقاوم به بيماري‌هاي نماتد مولد سيست و ريزومانيا بهره جست.واژه‌هاي كليدي: چغندرقند، عملكرد قند خالص، فاميل هاي نيمه خواهري، همبستگي