مطالعه روابط عملكرد دانه با صفات فيزيولوژيكي سويا تحت تأثير عصاره جلبك قهوه‌اي (Ascophyllum nodosum) و پيري تسريع شده

سابقه و هدف: سويا يكي از مهم‌ترين گياهان روغني و پروتئيني در ايران و جهان محسوب مي‌شود. با توجه به اهميت عملكرد دانه سويا و شناسايي صفات مؤثر در افزايش آن، اين تحقيق با هدف بررسي روابط بين عملكرد دانه با صفات زراعي و فيزيولوژيكي سويا و تعيين صفاتي كه در شرايط نرمال و پيري تسريع شده اثر بيشتري بر عملكرد دانه دارند، صورت پذيرفت.مواد و روش‌ها: آزمايش حاضر طي دو سال زراعي 98 -1397 و 99 -1398 در مزرعه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه صنعتي شاهرود، به‌صورت فاكتوريل در قالب بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار روي رقم كتول اجرا شد. تيمارهاي آزمايش شامل كيفيت اوليه بذر در دو سطح (بذور نرمال و بذور فرسوده) و عصاره جلبك دريايي در سه سطح (شاهد، پيش‌تيمار و محلول‌پاشي) بودند. بذرهاي مورد استفاده از مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعي استان مازندران تهيه شد كه بذرهاي برداشت شده همان سال بودند و تا زمان آزمايش در انبار كنترل شده داراي سيستم خنك‌كننده و در محدوده دمايي 14 تا 17 درجه سانتي‌گراد و رطوبت نسبي 30 تا 40 درصد نگهداري شده بودند. جهت اعمال فرسودگي، بذور به مدت 72 ساعت در دماي 41 درجه سانتي‌گراد و رطوبت نسبي 95 درصد قرار گرفتند. يافته‌ها: در گياهان حاصل از بذور نرمال، 81.84 درصد از تغييرات عملكرد دانه توسط تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و وزن صد دانه توجيه شد. بيشترين اثر مستقيم و مثبت را وزن صد دانه و بعد از آن تعداد غلاف در بوته به خود اختصاص دادند. صفت تعداد دانه در غلاف هم به‌طور مستقيم و هم به‌طور غيرمستقيم از طريق تأثير بر وزن صد دانه بر عملكرد دانه تأثير گذار بود. در گياهان حاصل از بذور فرسوده، صفات درصد سبز شدن نهايي مزرعه، شاخص پايداري غشاء، شاخص سطح برگ، آنتوسيانين، هيدروژن پراكسيد، راديكال سوپراكسيد، تعداد غلاف در بوته و وزن صد دانه به‌عنوان متغيرهاي اصلي وارد مدل شدند و 91.33 درصد از تغييرات توسط اين هشت صفت توجيه شد. گونه‌هاي فعال اكسيژن شامل هيدروژن پراكسيد و راديكال سوپر اكسيد به‌طور غيرمستقيم از طريق تأثير بر وزن صد دانه موجب كاهش عملكرد دانه شدند. پيش‌تيمار بذور با عصاره جلبك از طريق افزايش درصد سبز شدن نهايي مزرعه، وزن صد دانه و ميزان گلوتاتيون موجود در برگ گياه موجب افزايش عملكرد دانه شد. محلول‌پاشي عصاره جلبك از طريق افزايش وزن صد دانه و شاخص پايداري غشاء موجب افزايش معني‌دار عملكرد دانه گرديد. نتيجه‌گيري: صفات وزن صد دانه و تعداد غلاف در بوته در گياهان حاصل از بذور نرمال و فرسوده سويا به‌دليل اثر مستقيم و افزايشي بر عملكرد دانه مي‌توانند به‌عنوان معيار گزينش جهت اصلاح و بهبود عملكرد در نظر گرفته شوند.