بررسي تنوع ژنتيكي گلايول‌ هاي بومي ايران با نشانگرهاي مولكولي ISSR و IRAP

سابقه و هدف: گلايول (Gladiolus spp.)، به‌عنوان گل بريدني، گياه زينتي باغچه‌اي و گياه گلداني مورد استفاده قرار مي‎گيرد. ايران يكي از مراكز پراكنش اين گياه زينتي است. در به‌نژادي و معرفي ارقام جديد دسترسي به ژﺭﻡ ﭘﻼﺳﻢ متنوع، ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﺣﻴﺎﺗﻲ و ضروري ﺑﺮﺍﻱ ﺗﻮﻟﻴﺪ ژنوتيپ-هاي ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺎ ﺻﻔﺎﺕ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﺍست كه خوشبختانه پراكنش مطلوب گلايول در ايران زمينه را براي كار به‌نژادي آن فراهم آورده است. با توجه به اينكه دانش كافي در مورد ميزان و الگوي تنوع ژنتيكي گلايول‎هاي ايران، براي درك ميزان تمايز ژنتيكي جمعيت‎هاي مختلف ضروري است در ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ از نشانگرهاي ISSR و IRAP براي ارزﻳـﺎﺑﻲ ﺗﻨـﻮع ژﻧﺘﻴﻜﻲ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪي ﺑﻴﻦ نمونه‌هاي گلايول بومي ايران اﺳﺘﻔﺎده شد. مواد و روش‌ها: جهت انجام پژوهش تعداد 76 نمونه گلايول متعلق به 14 جمعيت از استان‌هاي ايلام، كرمانشاه، همدان و كردستان در بهار سال 1398 جمع‌آوري شد. نمونه‌هاي جمع‌آوري شده مربوط به دو گونه G. atroviolaceus و G. segetumبودند. به‌منظور بررسي تنوع ژنتيكي نمونه‌ها، از تعداد پنج آغازگرهاي ISSR و تعداد سه آغازگر IRAP استفاده شد. پس از ثبت داده‌هاي ژنتيكي، آماره‌هاي تنوع ژنتيكي، تجزيه واريانس مولكولي، تجزيه خوشه‌اي و تجزيه ساختار انجام شد.يافته‌ها: بر اساس نتايج ميانگين محتواي اطلاعات چند شكل (PIC)، براي دو نشانگر ISSR و IRAP به ترتيب 0.38 و 0.34 برآورد شد و در مقايسه بين آغازگرهاي مورد استفاده ISSR5 و IRAP3 توانستند پتانسيل بالاتري در ايجاد تمايز بين نمونه‌ها نشان دهند. براي جمعيت‌هاي مورد بررسي، شاخص تنوع ژني ني، و شاخص اطلاعات شانون، به ترتيب 0.166 و 0.25، به دست آمد كه بيانگر اين مطلب است كه جمعيت‌ها از تنوع ژنتيكي نسبتاً بالايي برخوردارند. نتايج تجزيه واريانس مولكولي (AMOVA) نشان داد كه تنوع داخل جمعيت‌ها (81 درصد) بيشتر از تنوع (19درصد) بين جمعيت‌هاي گلايول است. تجزيه‌ خوشه‌اي بر اساس روش NJ (نزديك‌ترين همسايگي) و ماتريس تشابه جاكارد 76 نمونه گلايول را به پنج گروه جداگانه تفكيك نمود. همچنين، بر اساس تجزيه ساختار، نمونه‌هاي گلايول در دو زير جمعيت قرار گرفتند.نتيجه‌گيري: پژوهش حاضر نشان داد نشانگرهاي استفاده شده پتانسيل قابل توجهي در تمايز ژنتيكي نمونه‌ها دارند؛ اگرچه قادر به تفكيك اختصاصي دو گونه از هم نبودند و بين تنوع ژنتيكي و تنوع جغرافيايي تطابق كاملي مشاهده نشد. در بين آغازگرها، ISSR5 و IRAP3 در مجموع شاخص‌هاي ارزيابي تنوع ژنتيكي، كارايي بالاتري را نشان دادند و بنابراين استفاده از آن‌ها در بررسي و تمايز نمونه‌هاي مختلف گلايول توصيه مي‌شود. همچنين با توجه به وجود تنوع ژنتيكي قابل توجه در درون جمعيت‌ها، انتخاب از درون آن‎ها براي انجام تلاقي‌ها به منظور رسيدن به هتروزيس، مطلوب‎تر است و براي استفاده در برنامه‌هاي به نژادي پيشنهاد مي‎شود.