تعيين درجه اهميت مشخصات ريخت شناسي بر قدرت رشد نهال زردآلو بر مبناي تجزيه مسير

سابقه و هدف: مشخصات ظاهري اكتسابي نهال در نهالستان به اندازه اصالت ژنتيكي آن در عملكرد و قدرت رشد آن تاثيرگذارند. ارزيابي اين شاخص‌ها، از جمله شاخص كيفي ديكسون، روشي كارآمد براي ارزيابي قدرت رشد انواع نهال از جمله نهال درختان ميوه و جنگلي محسوب مي‌شود. بزرگي اين شاخص تابعي از ميزان و توزيع ماده خشك، ارتفاع و قطر نهال است. لذا، روشي تخريبي و زمانبر براي ارزيابي كيفي نهال است. از اينرو، هدف از انجام اين پروژه ارزيابي روابط همبستگي بين ويژگي‌هاي ظاهري با مقدار شاخص ديكسون در نهال برخي ارقام تجاري زردآلو توليد شده در مناطق مختلف كشور بود تا بر مبناي رگرسيون خطي چندگانه و تجزيه مسير امكان رتبه‌بندي صفات مورفولوژيكي تعيين كننده كيفيت اين نوع نهال فراهم شود. مواد و روش‌ها: به منظور ارزيابي روابط بين شاخص‌هاي مورفولوژيكي نهال زردآلو، نهال ريشه لخت 12 رقم تجاري با سه تكرار از هشت نهالستان واقع در چهار استان كشور در فصل جابجايي نهال طي سال‌هاي 1400-1399 برداشت شد. ويژگي‌ نهال‌ها شامل ارتفاع، قطر، تعداد شاخه فرعي، تعداد و طول ريشه، وزن خشك، نسبت ارتفاع به قطر و اندازه شاخص ديكسون ارزيابي و همبستگي ساده بين آنها برآورد شد. ضرايب همبستگي از روش آناليز مسير و با در نظر گرفتن شاخص ديكسون به‌عنوان متغير وابسته، به اثرات مستقيم و غيرمستقيم تجزيه شد. يافته‌ها: شاخص‌هاي نمايانگر قدرت رشد نهال زردآلو، از جمله متوسط شاخص ديكسون و برخي اجزاي آن شامل قطر تنه، وزن خشك، نسبت ارتفاع به قطر و نسبت وزن خشك بخش هوايي به ريشه، تابعي از مقدار درجه روز رشد تجمعي در مناطق مختلف بود. به طوريكه متوسط شاخص ديكسون، قطر و وزن خشك نهال با افزايش تعداد واحد گرمايي از 2700 تا حدود 4500 درجه روند افزايشي و نسبت ارتفاع به قطر روند كاهشي داشت. نسبت وزن خشك شاخه به ريشه نهال نيز در نهالستان‌هاي واقع در مناطقي با بيش از 3400 درجه روز رشد روند كاهشي داشت. از بين شاخص‌هايي كه به صورت غيرتخريبي در محل نهالستان قابل ارزيابي هستند، قطر ساقه در بالاي محل پيوند همبستگي بالاتري با قدرت رشد و ساير مشخصات مورفولوژيكي داشت و بنابراين مهمترين شاخص در ارزيابي كيفي نهال اين محصول محسوب مي‌شود. پس از شاخص قطر، شاخص‌هاي وزن خشك شاخه و ريشه هر چند كه به روشهاي تخريبي قابليت ارزيابي دارند، اما بيشترين همبستگي را با قدرت رشد نهال زردآلو داشتند. تعداد شاخه، ارتفاع و ضريب تنومندي كمترين ضرايب همبستگي را با قدرت رشد و ساير مشخصات ظاهري نهال زردآلو داشتند.نتيجه گيري: شاخص قطر تنه به‌دليل داشتن بالاترين همبستگي با شاخص ديكسون و اغلب خصوصيات مورفولوژيكي كارآمدترين شاخص در ارزيابي كيفي نهال زردآلو محسوب مي‌شود.