ارزيابي جايگاه بسترهاي جغرافيايي بر استقرارهاي دوره ساساني در مناطق كوهستاني جنوب غرب ايران، مطالعه موردي: دشت ارسنجان، استان فارس

محوطه‌هاي باستاني نشان‌دهنده چشم‌انداز فرهنگي حاصل برهم‌كُنش انسان و محيط بوده و متأثر از مجموعه‌اي از عوامل جغرافيايي، طبيعي و اجتماعي- فرهنگي هستند. به بيان ديگر سكونتگاه‌هاي باستاني به‌عنوان يادگارهاي فضايي فعاليت‌هاي اوليه انسان‌ها، حامل اطلاعات در مورد سازگاري اوليه انسان و دگرگوني محيط هستند، تفسير و آشكارسازي اطلاعات محيطي توزيع سكونتگاه مي‌تواند شرايطي را براي درك بيشتر تعامل بين انسان و محيط در اين دوران فراهم كند. در اين تعامل عوامل محيطي چون ارتفاع از سطح دريا، شيب، منابع آب، پوشش گياهي، درجه شيب و كاربري اراضي هركدام به‌نوعي خود بسترهاي جغرافيايي و طبيعي هستند كه در پراكنش محوطه‌هاي باستاني نقش مؤثري دارند. هدف از اين پژوهش ارزيابي بسترهاي جغرافيايي بر استقرارهاي باستاني دوره ساساني در دشت ميانكوهي ارسنجان است. براين‌اساس شش عامل جغرافيايي به‌عنوان عوامل محيطي يا متغير مستقل و مساحت محوطه‌هاي باستاني به‌عنوان متغير وابسته در نظر گرفته شد. به‌منظور بررسي اين عوامل، از نرم‌افزارهاي Arc GIS و SPSS و روش‌هاي تحليل كمي از نوع آمار استنباطي با روش همبستگي پيرسون و تحليل رگرسيون خطي چندگانه استفاده شد. نتايج اين تحليل‌ها مشخص كرد كه محوطه‌هاي دوره ساساني با تعدادي از عوامل طبيعي وابستگي‌هايي را در سطح متوسط تا ضعيف و تعدادي از عوامل محيطي نيز وابستگي زيادي را نشان مي‌دهد. در تحليل و ارزيابي الگوهاي استقراري محوطه‌هاي ساساني با استفاده از تحليل خوشه‌اي، چهار الگو به‌دست آمد و علاوه‌بر يك محوطه بزرگ در منطقه به‌همراه محوطه‌هاي كوچك‌تر اقماري آن‌كه روستاهاي بزرگ و كوچك با شيوه كشاورزي و دامداري هستند، يك الگوي ديگر نيز مشخص گرديد كه احتمالاً با كاركرد و محل قرارگيري آن‌ها در چشم‌انداز منطقه مرتبط است. اين نوع محوطه‌ها به‌دليل قرارگيري بر روي تپه‌ماهورها، بسترهاي صخره‌اي و مناطق تقريباً مرتفع، يادآور قلعه‌هاي نظامي و يا پاسگاه‌هاي بين‌راهي هستند.