فن‌آوري توليد و آناليز سفال عصر مس و سنگ جديد شمال غرب ايران براساس آزمايشات XRF/ XRD و پتروگرافي(مطالعه موردي تپه گردآشوان)

تپه گِردآشوان در حاشيه‌‌ي شرقي دشت پيرانشهر، در شيب دامنه غربي ارتفاعات شرقي دشت و رودخانه لاوين واقع شده است. تپه گِردآشوان پشته‌‌اي حدود 2750 مترمربع را در بر مي‌‌گيرد. در اين تپه استقراري طولاني مدت شكل گرفته و داراي هشت متر انباشت فرهنگي با چهار فاز معماري و سفال شاخص گونه پيزدلي LC1 و كاهرو LC2/3 است. مطالعه مواد فرهنگي تپه پيوندهاي فرهنگي گردآشوان را با مناطق قفقاز، آناتولي و بين‌‌النهرين نشان داد؛ چراكه گونه سفال كاهرو داراي پراكنش وسيعي در نقاط مختلف است. با توجه به گستردگي اين گونه‌‌ي سفالين، آگاهي ما از نحوه توليد آن از جمله بافت سفال، عناصر تشكيل‌‌دهنده، منشأ ساخت و فرايند توليد آن اهميت بسياري در شناخت توليد و فن‌‌آوري سفال‌‌گري دارد؛ لذا مطالعات آزمايشگاهي مي‌‌تواند راه‌گشاي تبيين فرايند توليد سفال محسوب گردد. در اين پژوهش تلاش شد تا با آناليز سفال، شناخت دقيق‌‌تري از توليد آنها داشته باشيم. در اين راستا با هدف شناخت دقيق‌‌تر از فن‌‌آوري به‌‌كار گرفته شده در سفال‌‌هاي گردآشوان و شناسايي تركيبات سفال عصر مس و سنگ، از آزمايش XRF (طيف-سنجي تابش مجهول فلورسانس)، آزمايش XRD (طيف‌‌سنجي پراش پرتوايكس) و پتروگرافي استفاده گرديد. تعداد 12 قطعه سفال جهت آزمايش XRF/XRD و تعداد 22 قطعه جهت مطالعه پتروگرافي انتخاب گرديدند. نتايج حاصله نشان ‌‌داد كه فاز اصلي تشكيل-دهنده سفال بر اساس آزمايش XRD به ترتيب كوارتز Quartz، سيليس SiO2، كلسيت Calcite و كربنات كلسيم  CaCO3است. بر اساس نتايج XRF نيز عناصر سيليس، اكسيد آلومينيوم و كلسيم از عناصر تشكيل‌‌دهنده سفال است. همچنين نتايج آناليز پتروگرافي هم نشانگر عناصر كوارتز و كلسيت بود كه نشانگر هم‌‌پوشاني با آناليز XRF/XRD است.