تطور تاريخي تفسير نوروز تا پايان دوره صفويه

ﺗﻔﺎﺳﻴﺮ و ﺗﻌﺎﺑﻴﺮ اﺳﺎﻃﻴﺮي از ﻧﻮروز، ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮدوره ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎرﻳخي ﺗﻄّـﻮر ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﻔﺴﻴﺮ از ﻧﻮروز آن ﻛﻪ در ﻣﺘﻮن ﺗﺎرﻳخي و ادبي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ ﻧـﻮروز، آﻋـﺎزﻳﻦ روز ﺳﺎل ﻣﻘﺎرن ﺑﺎ رﺧﺪادﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺗﺎرﻳخي و ﻓﺮاﺗﺎرﻳخي ﻓﺮض ﺷﺪه اﺳﺖ. در ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺣﺎﺿﺮ، ﻋﻼوه ﺑﺮ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻛﺎرﻛﺮد ﻣﺎﻟﻲ و اﻗﺘﺼﺎدي ﮔﺎﻫﺸﻤﺎر ﺧﻮرﺷﻴﺪي ﻛﻪ اﻣﻜﺎن ﺗﺪاوم ﺳﻨﺖ ﻧﻮروز را ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮده اﺳﺖ، ﺷﻮاﻫﺪ ﺗﻄّﻮر ﺗﻔﺴﻴﺮ از ﻧﻮروز در »رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺎه ﻓـﺮوردﻳﻦ روز ﺧﺮداد« ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه در روزﮔﺎر ﺧﺴـﺮوﭘﺮوﻳﺰ ﺣﻜﻮﻣـﺖ:590 - 628 م آﺛﺎراﻟﺒﺎﻗﻴـﻪ ﻋـﻦ ﻗﺮون اﻟﺨﺎﻟﻴـﻪ « اﺑﻮرﻳﺤـﺎن ﺑﻴﺮوني362 - 440 ق، »ﻋﺠﺎﻳـﺐ اﻟﻤﺨﻠﻮﻗـﺎت « ذﻛﺮﻳـﺎ اﺑـﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﺰوﻳني(602- 682 ق)، ﻣﺘﻮﻧﻲ از دوره ﻣﻴﺎﻧﻪ ﺗﺎرﻳﺦ اﻳﺮان و رواﻳـﺎت ﻣﻨـﺪرج در ﭼﻨـﺪ ﻧﻮروزﻧﺎﻣـﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه در روزﮔﺎر ﺻﻔﻮي ﺟﺴﺘﺠﻮ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺘﻮن ﻳﺎد ﺷﺪه، اﻳﻦ ﻣﺘﻮن ﺑﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﻮروزﻧﺎﻣﻪ ﺗﺎﻟﻴﻒ ﺷﺪه در ﻓﺮارودان ﻧﻴﺰ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺪ. در ﭼﺎرﭼﻮب ﮔﻔﺘـﺎر ﺑـﺎﻻ، ﺑـﺎ روش ﺗﻮﺻـﻴفي - ﺗﺤﻠﻴﻠـي و ﺑـﺎ روﻳﻜـﺮدي ﻣﻘﺎﻳﺴـﻪ اي، ﺳـﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮﺳﺎﺳﺎﻧﻲ، ﭘﻴﺸﺎﺻﻔﻮي و ﺻﻔﻮي از ﻧﻮروز، ﻛﻪ ﻫﺮﻳﻚ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﻣﺘﻔﺎوت از دﻳﮕﺮي، ﻓﺮض ﺗﻘﺎرن ﻧﻮروز ﺑﺎ رﺧـﺪادﻫﺎيي ﺗـﺎرﻳخي و ﻓﺮاﺗـﺎريخي ﻣـﻮﺛﺮ در ﮔﺬﺷـﺘﻪ و آﻳﻨـﺪه ﺗـﺎرﻳﺦ را ﺑﻴـﺎن كرده است، ﺑﺮرسي ﺷﺪه اﺳﺖ.