چالش نساجي سنتي ايران در دوره‌ قاجار با تحولات صنعتي اروپا (1211ق. تا 1344ق.)

انقلاب صنعتي با تغيير در شيوه‌ توليد، در صنايع سنتي ملل تأثيرات شگرفي بر جاي گذاشت. متأثر از تحولات صنعتي، نساجي ايران در چالش با توليد ماشيني قرار گرفت؛ اين تحولات به تدريج سليقه‌ جامعه‌ ايران قاجاري به‌ويژه دربار، اشراف و ديگر طبقات جامعه به استفاده از منسوجات ماشيني را نيز تغيير داد. در اين دوره، متغيرهايي همچون تنوع در طرح، نقش و رنگ، كاهش قيمت در مقايسه با توليدات دستي، تغيير سليقه‌ طبقات مختلف جامعه و توسعه‌ تجارت ناشي از قدرت سياسي و اقتصادي اروپا، به رواج و گسترش كاربرد منسوجات ماشيني و كاهش مصرف توليدات وطني و در نتيجه ركود در بسياري از شاخه‌هاي نساجي داخلي انجاميد. در اين مقاله با روش تاريخي و شيوه‌اي تحليلي و بهره‌مندي از منابع كتابخانه‌اي و با اتخاذ چارچوب نظري وابستگي، به اين پرسش پاسخ داده مي‌شود كه چه عواملي در ايجاد چالش نساجي داخلي موثر بوده است؟ و نتايج آن در ركود نساجي داخلي چه ميزان بوده است؟ با تكيه بر نظريه‌ وابستگي، مؤلفه‌هاي صنعتي متأثر از قدرت سياسي و اقتصادي اروپا، نگاه سنتي حاكم بر مناسبات و عدم توانايي در تغيير شيوه‌ توليد و وابستگي حكومت قاجار در ايجاد چالش در نساجي و در نتيجه افول تدريجي بسياري از شاخه‌هاي نساجي و بيكاري صنعتگران نقش داشته است. اين يافته‌ها دلالت بر آن دارد كه رها شدن از اين وضعيت در گرو تغيير در شيوه‌ توليد، قطع وابستگي به ساختار نظام سرمايه‌داري و توجه به الگوي توسعه‌ درون‌گرا بوده است.