ارائه الگوي بهينه‌سازي سبد سهام بر اساس ترجيحات رفتاري و حافظه سرمايه‌گذار

هدف: با توجه به پيشرفت بازارهاي مالي، مقوله بهينه‌سازي سبد دارايي به يكي از موضوعات مهم مطرح شده در اقتصاد مالي تبديل شده است؛ به‌گونه‌اي كه تشكيل سبد دارايي به‌عنوان يك تصميم‌گيري حساس براي سرمايه‌گذاران شناخته مي‌شود و از اين رو، شناسايي عوامل مؤثر بر انتخاب سبد دارايي با نرخ بازده بالا و ريسك كنترل شده، از موضوعاتي است كه توجه محققان را به خود جلب كرده است. تاكنون الگوهاي بسياري براي حل مسئله مديريت سبد سهام و بهينه‌سازي پرتفوي ارائه شده كه هريك با توجه به وضعيت و محدوديت‌هايي طراحي شده است. بهينه‌سازي عبارت است از به حداقل‌رساني (حداكثررساني) يك تابع هدف، متشكل از چندين متغير تصميم كه محدوديت‌هاي عملكردي را برآورده كند. از طرفي سرمايه‌گذاري، فرايندي در وضعيت‌عدم اطمينان است. از آنجايي كه سرمايه‌گذاري يك تصميم فردي است و هر انساني بر اساس روحيه و ويژگي‌هاي فردي خود آن را اتخاذ مي‌كند، معيارهاي مختلفي دارد. با توجه به رفتار غيرخطي سرمايه‌گذاران، هدف اصلي پژوهش حاضر، ارائه الگوي بهينه‌سازي سبد سهام، بر اساس ترجيح رفتاري و حافظه سرمايه‌گذار است؛ به‌گونه‌اي كه پرتفوي حاصل، ضمن بيشينه نمودن بازده، ريسك سرمايه‌گذاري را كمتر كند.روش: معتقديم مسئله بهينه‌سازي سبد سهام، يك مسئله چندهدفه است. جامعه مطالعاتي پژوهش حاضر، شركت‌هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. دوره زماني پژوهش، سال ۱۴۰۰ در نظر گرفته شد. در پژوهش حاضر، از الگوريتم فراابتكاري ژنتيك جهت بهينه‌سازي سبد سهام استفاده شد؛ زيرا الگوريتم ژنتيك از جمله تئوري‌هاي بهينه‌سازي است كه مي‌تواند با درنظر گرفتن سطوح متفاوت ريسك، مسئله بهينه‌سازي سبد سهام را با موفقيت حل كند. در اين پژوهش با استفاده از الگوريتم نام برده، به بهينه‌سازي سبد سهام تحت دو معيار ترجيحات رفتاري و حافظه سرمايه‌گذار پرداخته شد و پس از آن، به‌منظور انتخاب مؤثرترين معيار در بهينه‌سازي سبد سهام، مدل‌هاي يادشده دوبه‌دو مقايسه شدند. در انتها، ضريب تأثير هر يك از روش‌هاي استفاده شده در پژوهش، روي جواب نهايي بررسي شد.يافته‌ها: نتايج مقايسه الگوي بهينه‌سازي تحت دو معيار حافظه سرمايه‌گذار و ترجيحات رفتاري، نشان‌دهنده آن است كه حافظه سرمايه‌گذار در مقايسه با ترجيحات رفتاري، معيار مناسب‌تري براي بهينه‌سازي سبد سهام است. در اجراي مدل با بازدهي بازار براي دو معيار ترجيحات رفتاري و حافظه سرمايه‌گذار، نتايج به‌دست‌آمده گوياي مناسب‌بودن حافظه سرمايه‌گذار با بازده بازار در بهينه‌سازي سبد سهام است.نتيجه‌گيري: هدف اصلي در مديريت سبد سهام، كمك به سرمايه‌گذار در چيدمان سبد بهينه با توجه به ترجيحات، علايق وي، تجربه‌هاي گذشته سرمايه‌گذاري و محيط تصميم است؛ از اين رو سرمايه‌گذار همواره به‌دنبال تشكيل سبدي بهينه است تا مطلوبيت وي را افزايش دهد. با توجه به نتايج به‌دست‌آمده در اين پژوهش، مي‌توان گفت سبدهايي كه با استفاده از اطلاعات حافظه سرمايه‌گذار و متغير بازده بازار ايجاد شده‌اند، در مقايسه با ترجيحات رفتاري و متغير بازده بازار، از كارايي بيشتري برخوردارند. در مقايسه دوبه‌دو سبدهاي ايجاد شده با معيار حافظه سرمايه‌گذار و ترجيحات رفتاري، معيار حافظه سرمايه‌گذار نيز معيار مناسب‌تري براي بهينه‌سازي سبد سهام شناخته شد.