بررسي طرحواره‌هاي تصويري در ضرب‌المثل‌هاي عاميانه موصلي

زبان، وسيله‎اي براي ارتباط انسان با ديگران به شمار مي‌آيد و هر كشور يا فرهنگي زبان خاص خود را دارد. يكي از شيواترين و مفهومي‌ترين راه‌هاي انتقال تجربه و ارتباط زباني، ضرب‌المثل‌ها هستند. اين پديده زباني آينه صافي از اوضاع جامعه خود از منظر فرهنگي، سياسي و تاريخي ارائه مي‌دهد كه در نوع خود از حيث كوتاه بودن و بليغ بودن بي‌نظير است. به‌ويژه اگر اين ضرب‌المثل‌ها عاميانه باشد. عاميانه بودن نشان‌دهندۀ برگرفته شدن اين حكمت‌ها از دل جامعه و كمتر مورد تغيير قرار گرفتن آن‌ها است. بيشتر ضرب‌المثل‌ها برگرفته از زندگي انسان است. به‌ عبارتي ديگر در تمامي مثل‌ها، تجربه بشري جزء لاينفك آن به شمار مي‌رود. پژوهش حاضر، با روش توصيفي– تحليلي به بررسي هشت طرحواره تصويري مطرح شده توسط «جورج ليكاف» و «جانسون» در ضرب‌المثل‌هاي عاميانه موصلي پرداخته است. اين پژوهش نشان داد كه طرحواره‌هاي حجمي مطرح‌شده توسط زبان‌شناسان با تكيه‌بر رفتار و نگرش انتزاعي انسان از پديده‌ها برداشت شده و نمود آن در ضرب‌المثل‌هاي موصلي مشخص است. از ميان طرحواره‌هاي تصويري، طرحواره فضا با قيد دورانديشي بيشترين بسامد را در ميان طرحواره‌ها به خود اختصاص داده است. پس از آن، طرحوارۀ اتحاد با قيد جزء و كل كه نشانگر تمركز موصلي‌ها بر جزئيات امور است، بيشترين بسامد را در ميان ديگر طرحواره‌ها دارد. طرحواره حركتي نيز درصد كمي را به خود اختصاص داده است كه همواره با قيد لزوم بر حركت و تلاش ياد شده است كه نشان‌دهنده كم‌تحرك بودن جامعه موردنظر است. در تمامي طرحواره‌ها انديشه انسان و جنبه فيزيكي او بر جنبه متافيزيكي‌اش تأثير بسزايي دارد.