بررسي تنوع ژنتيكي و مطالعه ساختار جمعيت در گونه‌هاي آژيلوپس حاوي ژنوم U با استفاده از نشانگرهاي CBDP

گونه‌هاي آژيلوپس حاوي ژنوم U داراي بيشترين پراكنش در سطح دنيا مي‌باشند و با توجه به محدوديت تنوع ژنتيكي در گندم‌هاي زراعي اصلاح شده، استفاده از اين خويشاوندان وحشي و ساير گونه‌هاي آژيلوپس مي‌تواند به عنوان منبع ژني غني و متنوع از الل‌هاي جديد و ايده‌ال براي به‌نژاد‌گران مورد استفاده قرار گيرد. از اين‌رو، هدف اين تحقيق ارزيابي تنوع ژنتيكي و بررسي روابط و ساختار جمعيت در گونه‌هاي آژيلوپس جمع‌آوري شده از نواحي مختلف ايران با استفاده از نشانگرهاي CBDP بود.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه 77 توده وحشي آژيلوپس جمع‌آوري شده از 18 استان ايران و متعلق به پنج گونه Ae. biuncialis (ژنوم UUMM)، Ae. columnaris (ژنوم UUMM)، Ae. neglecta (ژنوم UUMM)، Ae. triuncialis (ژنوم UUCC) و Ae. umbellulata (ژنوم UU) با استفاده از 15 آغازگر CBDP مورد ارزيابي قرار گرفتند. پس از جمع‌آوري داده‌هاي مولكولي به دست آمده تجزيه و تحليل‌هاي آماري با استفاده از نرم افزارهايGenAlEx ver. 6.502 ، DARwin ver. 6 و Structure ver. 2.3.4 انجام شد.نتايج: با توجه به نتايج به‌دست آمده، 15 آغازگر CBDP در مجموع 189 قطعه چند شكل (95.27 درصد) تكثير نمودند. شاخص محتواي اطلاعات چندشكلي (PIC) در آغازگرهاي مورد مطالعه، داراي دامنه تغييرات 0.28 (CBDP15) تا 0.42 (CBDP 2 و CBDP 4) و با ميانگين 0.35 بود. نتايج تجزيه واريانس مولكولي (AMOVA) بيشترين درصد واريانس ژنتيكي را درون گونه‌ها (76 درصد) نشان داد. بررسي شاخص‌هاي ژنتيكي نشان داد گونه Ae. triuncialis از تنوع بيشتري نسبت به ساير گونه‌ها برخوردار بود. بيشترين ميزان تشابه ژنتيكي بين Ae. biuncialis و Ae. columnaris (0.905) و Ae. biuncialis و Ae. neglecta (0.879) مشاهده گرديد. تجزيه خوشه‌اي بر اساس داده‌هاي به دست آمده منجر به تفكيك كليه توده‌هاي مورد بررسي در سه گروه اصلي شد. الگوي گروه‌بندي به وجود آمده دقيقآً منطبق با ساختار ژنومي گونه‌ها بود و نتايج تجزيه به مختصات اصلي، نتايج به دست آمده را تأييد نمود. در بررسي تجزيه ساختار جمعيت نيز مطابق با نتايج تجزيه خوشه‌اي و PCoA، توده‌ها بر اساس ساختار ژنومي، ميزان تشابه ژنتيكي، و تشابهات جغرافيايي گروه‌بندي‌ شدند.نتيجه گيري: نتايج حاصل از اين پژوهش بيانگر سودمندي بالاي آغازگرهاي CBDP در ارزيابي تنوع ژنتيكي موجود در گونه‌هاي ژرم‌پلاسمي آژيلوپس بود. از‌ اين‌رو به نظر مي‌رسد اين نشانگرها قابليت استفاده در برنامه‌هاي مرتبط با تهيه نقشه‌هاي ژنتيكي و مطالعات مولكولي فيلوژنتيك را دارند. همچنين وجود تنوع ژنتيكي بالا در ميان برخي از گونه‌هاي آژيلوپس ايران مي‌تواند چشم‌اندازه قابل توجهي را براي به‌نژادگران جهت استفاده از آن‌ها در برنامه‌هاي پيش‌اصلاحي