امكان‌سنجي توسعه مناطق بياباني با استفاده از روش بيابان‌زدايي اقتصادي و رويكرد مديريت جامع حوزه آبخيز و استفاده از الگوهاي موفق دنيا، طرح پايلوت منطقه رضاآباد شهر بيارجمند-شهرستان شاهرود

كشور ايران با وسعت حدود 165 ميليون هكتار در منطقه خشك و نيمه‌خشك قرارگرفته است. بر اساس آخرين آمار ارائه‌شده توسط سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري كشور حدود 110 ميليون هكتار از اين وسعت در معرض خطر بياباني شده قرار دارد. در حال حاضر وسعت بيابان ‌هاي كشور به رقمي بالغ‌بر 32 ميليون هكتار مي‌ رسد كه از اين وسعت سطحي بالغ‌بر 7/5 ميليون هكتار بيابان‌هاي شديداً در معرض فرسايش بادي و حركت شن روان و مولد گردوغبار هستند. به‌طوركلي بيابان‌زايي به تحولاتي گفته مي شود كه عرصه ‌هاي منابع طبيعي با تشديد فرسايش خاك، كاهش حاصلخيزي و خروج از عرصه توليد مواجه مي شوند. كشور ما ازنظر توسعه بيابان در شمار‌ كشورهاي پيشرو جهان قرار دارد. براي مقابله جدي با پديده بيابان‌زايي و اجراي طرح ‌هاي بيابان زدائي بايد فعاليت‌ هاي بيابان زدائي اقتصادي شود تا كه ضمن ايجاد زمينه بازگشت سرمايه ‌گذاري ‌ها، همكاري و مشاركت مردم را به دنبال داشته باشد.باهدف به‌كارگيري و توسعه مدل/مدل ‌هاي موفق مقابله با بيابان زايي توسعه اقتصادي مناطق بياباني در ايران و جهان، يك طرح تحقيقاتي و ترويجي در پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري كشور تعريف و اجرا گرديد. در اين طرح، موفق ترين الگوهاي پياده شده در جهان بررسي و درنهايت طرح بيابان زدائي اقتصادي صحراي كوبوكي (Kubuqi) در مغولستان داخلي كه با موفقيت در چين به اجرا رسيده است، به‌عنوان الگو انتخاب گرديد. گرچه به دليل تنوع در نوع بيابان‌ها اعم از عوامل بياباني شدن و ظرفيت منابع، امكان استفاده از يك نسخه واحد براي كليه مناطق بياباني مقدور نمي باشد، ولي استفاده از تجارب مديريتي و اجزاء اجرايي اين‌گونه طرح ها مي تواند منجر به الگوبرداري صحيح و متناسب با منطقه هدف گردد. جلب مشاركت سرمايه ‌گذاران و مشاركت ‌هاي مردمي و بخش خصوصي از تجارب بسيار موفق مدل كوبوكي بوده كه در تجزيه‌وتحليل فرآيندهاي مديريتي موردبررسي دقيق قرارگرفته است. با لحاظ نتايج تجزيه‌وتحليل انجام‌شده، منطقه خاروتوران با مركزيت روستاي رضاآباد در شهر بيارجمند-شهرستان شاهرود-استان سمنان به‌عنوان منطقه پايلوت براي انجام مطالعات اوليه و ارائه مدل توسعه انتخاب گرديد كه در اين مقاله به آن پرداخته مي‌شود.