تبيين مولفه‌هاي جامعه‌شناسانه تقابل سنت و مدرنيسم در خانواده ايراني و نمود آن در آثار سينمايي دهه هفتاد (مورد پژوهي: دو فيلم زير پوست شهر و دو زن)

رخدادها و تغييرات مهم فرهنگي‌واجتماعي كه در دهه هفتاد، براي جامعه معاصر ايران اتفاق افتاد، تأثيرات زيادي بر سينماي ايران داشت. نگاهِ حاكم بر سينماي دهه‌ي شصت، از فيلم‌هايي با محتواي ملي‌ومذهبي كه در قالب سينماي دفاع‌مقدس نمود مي‌يافتند، به درام‌هاي اجتماعي و روان‌كاوانه تغيير مسير داد. دراين‌ميان در جامعه، مهم‌ترين اتفاق، حضور طبقه‌ي متوسط‌ و به‌دنبال آن تغيير نگرش اجتماعي‌وفرهنگي مردم بود. طبقه‌اي كه با نگاهي مدرن، تلاش مي‌كرد تا نقش مهم‌تري در معادلات اجتماعي، سياسي و فرهنگي جامعه برعهده بگيرد. تقابل سنت و مدرنيسم اگرچه سبقه‌اي طولاني در ايران دارد، اما در دهه هفتاد و با حضور طبقه‌‌ي متوسط شدت بيشتري به خود گرفت. سينما هم با تطبيق خود با اين فرآيند، نگاهي جامعه‌شناسانه به مشكلات و معضلات اجتماعي حادث‌شده از اين تقابل، به‌ويژه در مبحث خانواده داشت.در اين پژوهش با نگاهي به دو فيلم اجتماعي شاخص اين دهه، يعني «زير پوست شهر» و «دو زن»، هدف آن است كه مهم‌ترين آنومي‌هاي اجتماعي و خانوادگي جامعه معاصر ايران از نگاه اين دو فيلم موردبررسي قرار گيرد. روش تحقيق، توصيفي- تاريخي و برمبناي تحليل‌هاي آماري بوده و ابزار مطالعات، كتابخانه‌اي و پرسش‌نامه است. براي استخراج شاخصه‌هاي اجتماعي مدنظر اين دو فيلم، نياز به ابزاري مناسب براي خوانش بود. ازاين‌رو از اصل همنشيني و جانشيني نشانه‌شناسي مدنظر سوسور استفاده شد. يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه در فيلم «دو زن»، متغيرهاي كاهش هويت محلي، فربه شدن طبقه متوسط جديد شهري، ورود شاخص‌هاي هويتي مدرن، سست شدن شبكه‌هاي سنتي اجتماعي و گسست عاطفي و در فيلم «زير پوست شهر»، متغيرهاي سنت‌گرايي، شكاف اجتماعي و طبقاتي، اهميت خانواده، حاشيه‌نشيني و تغيير نگرش جامعه به زنان، به‌ترتيب، بيشترين نقش را در همبستگي بين متغيرهاي مؤلفه‌هاي اصلي پژوهش (با ضريب همبستگي 0/806) دارند. براساس يافته‌ها، نتايج، حاكي از آن است كه ره‌آورد مدرنيته، گسست‌ نسلي و چالش‌هاي بين نسلي در خانواده‌ها است.