تحليلي بر سينماي دهه نود ايران به ميانجي مفهوم طرد و ارتباط آن با امر زنانه مبتني بر انديشه ژوليا كريستوا

مفهوم طرد در انديشه‌ي ژوليا كريستوا مبين رابطه‌ي سوژه با اُبژه‌هاي پيرامون اوست. آن‌چه سبب طرد يك سوژه و تبديل آن به اُبژه‌ي مطرود مي‌شود، بر پايه‌ي جدايي كودك از مادر است و مسيري كه او با تبديل مادر به اُبژه‌ي مطرود، به‌سمت راه‌يابي به امر نمادين طي مي‌كند و سپس عملي درراستاي ترسيم خطوط محافظت‌كننده براي نه- هنوز- سوژه است. ازاين‌رو ساختار جوامع امروز در جهت تسلط بر يك جنس، او را به‌واسطه‌ي قوانين برساخته از سنت، به حاشيه رانده و از او جنس دوم/ اُبژه‌ي مطرود مي‌سازد. آن‌چه در اين جستار موردتوجه قرار مي‌گيرد، حيطه‌بندي سوژه در جوامع براساس موقعيت تعريف‌شده ازسوي ساختار نمادين است كه جنس دوم را به جايگاه امر مطرود مي‌راند و در برخي از فيلم‌هاي سينمايي دهه نود ايران بازتاب آن را مي‌توان دريافت كرد. در اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي و با تكيه‌بر انديشه‌هاي كريستوا در باب طرد، وجوه مشترك در سوژه‌هاي فيلم‌هاي دهه نود سينماي ايران را براساس الگوي دفع سوژه‌ي خطرآفرين در جوامع پدرسالار موردبررسي و عمل طرد را كه بنيان دفع نيروهاي تهديدكننده تلقي مي‌شود، در مورد فيلم‌هاي دهه نود ايران موردپژوهش قرار مي‌دهيم. ازطرفي‌ديگر دو وجه مادرانه و زنانه در سوژه‌هاي فيلم‌ها موردبررسي و چگونگي تقابل اين دو جنبه برمبناي عمل طرد و پيدايش اُبژه‌ي مطرود در ساختار نمادين موردواكاوي قرار خواهد گرفت. در اين مقاله نزاع اُبژه‌هاي مطرود در ساختار مسلط براي بازيابي حقوق ازدست‌رفته و جايگاهي كه به‌واسطه‌ي نظم نمادين براي آن‌ها تعريف نشده است، در فيلم‌هاي سينمايي «قصه‌ها» (1390)، «ناهيد» (1394)، «رگ‌خواب» (1394)، «هلن» (1394)، «گيلدا» (1395)، «روزهاي نارنجي» (1396) و « قصر شيرين» (1397) موردتحليل قرار خواهد گرفت. اين پژوهش براي نخستين‌بار در ايران، رويكرد طرد را ازمنظر ژوليا كريستوا در پيوند با امر زنانه و امر مادرانه آن‌گونه كه در فيلم‌هاي سينمايي دهه نود ايران بازتاب يافته، موردواكاوي قرار مي‌دهد.