سنخ‌شناسي متون موسيقايي ايران

شناخت ميراث موسيقايي در سنت ايراني- اسلامي، وابسته به شناخت متون است زيرا تا قبل از اختراع ضبط‌صوت، دسترسي مستقيم به موسيقي در گذشته‌ي تاريخي ميسر نيست و بنابراين تنها راه شناخت موسيقيِ گذشته بررسي متون اعم از مكتوب يا منقوش است. آنچه امروزه مصداق متون موسيقايي شناخته مي‌شود، متون موسيقيِ نظري در مكتب مشايي و بعد مكتب منتظميه است كه در آن‌ها بيشتر به مسايل فني و نظري موسيقي با نگاه غالب رياضياتي پرداخته مي‌شود. ازآنجاكه موسيقي مقوله‌اي فرهنگي است و به‌عنوان بخشي از كليت فرهنگ ايران با زنجيره‌ي وسيعي از ديگر مقولات فرهنگي پيوند عميق دارد؛ بنابراين منحصر شدن متن موسيقايي در متون فني موسيقيِ نظري با گرايش رياضياتي نابسنده بوده و باعث خواهد شد بخشي از ميراث فرهنگي موسيقايي ما مغفول بماند؛ زيرا متون تاريخي در يك شبكه‌ي منسجم فرهنگي به‌هم‌پيوسته‌اند و بررسي هريك از مقولات فرهنگي، ازجمله موسيقي، مستلزم نگاه كلان به‌تمامي متون تاريخي با درجات ارتباط و تأثير متفاوت است. مقاله‌ي حاضر پژوهشي در روش‌ِ شناختِ منابع در تاريخ موسيقي و در حوزه‌ي طبقه‌بندي علوم است؛ و به اين مسأله مي‌پردازد كه متن موسيقايي چيست و كدام‌يك از متون تاريخي را مي‌توان متن موسيقايي ناميد؛ چرا منحصر شدن متون موسيقايي در متون رياضياتي نابسنده است و گستره‌ي منابع موسيقي‌شناسي تا كجاست. اين مقاله هشت سنخ متن از متون موسيقايي را شناسايي كرده و نشان داده مي‌شود كه هر سنخ از متون، كدام بخش از مقوله‌ي فرهنگي موسيقي را روشن مي‌سازند. اين هشت سنخ شامل اول متون موسيقي نظري در گفتمان رياضياتي- فلسفي، دوم متون گفتمان شفاهي و تذكره‌ها، سوم كتب فقهي و حديثي، چهارم سماع نامه‌ها، پنجم كتب تاريخي كه شامل تاريخ عمومي، آداب‌نامه ها و سفرنامه‌ها است، ششم متون ادبي، هفتم كتب طبيعيات شامل علوم پزشكي و نجوم، هشتم متون هنرهاي‌تجسمي شامل حجاري، نگارگري و انواع نقوش و هم‌چنين آثار باستاني شامل سازهاي قديمي و نقش برجسته‌ها و نقوش باستاني مي‌شود.