تحليل روايت مكان و مناسبات سوژه با آن در برداشتي پديدارشناسانه از متن فيلم‌نامه «داستان توكيو»

تجربه فضا و مكان معماري در سينما در ابعاد مختلفي صورت مي‌گيرد. اين تجربه درزمينه‌ي مشخصه‌هاي تكنيكي فيلم به‌سبب صورت عينيت‌پذير آن‌ها بيشتر موضوع بررسي قرار گرفته است؛ اما بُعد ديگري هم وجود دارد كه در آن مكان در ساختار متن فيلم‌نامه با رجوع به توضيحات صحنه و محتواي گفت‌وگوي شخصيت‌ها تجربه مي‌شود. در چنين بستري فارغ از قواعد تكنيكي و محدوديت‌هاي آن در تبديل كلمات به تصاوير سينمايي، ويژگي‌هاي مكان‌ها و مناسبات كاراكترها با آن‌ها، در قالب كلمات، آزادانه و عميق‌تر توصيف و برجسته مي‌شود. در‌همين‌راستا، پژوهش حاضر به بررسي روايت مكان در فيلم‌نامه «داستان توكيو» پرداخته و به‌سبب محوريت تجربه مكان، اهميت رابطه‌ي سوژه (انسان) و نيز مضمون روايت درخصوص اثرات مدرنيته بر زندگي و روابط آدمي، خوانشي پديدارشناسانه از مكان را با تكيه‌بر انديشه مارتين هايدگر مدنظر قرار مي‌دهد. هدف آن است تا از مؤلفه‌هاي معماري اثرگذار بر نحوه‌ي روايت مكان در فيلم‌نامه «داستان توكيو» برداشتي پديدارشناسانه ارايه شود، سپس از راه چنين تفسيري مناسبات سوژه با مكان تبيين شود. به‌دليل اهميت نحوه‌ي توصيف و تجربه مكان، اين پژوهش به روش پديدارشناسي انجام و در بررسي فيلم‌نامه نيز از روش تحليل محتواي متن استفاده شده است. نتيجه، بيان‌گر آن است كه در خوانش پديدارشناسانه از مؤلفه‌هاي كالبدي و غيركالبدي در توصيف مكان، ويژگي‌هاي آن در ارتباط با محيط پيرامون و بستر و زمينه‌ي قرارگيري‌اش، زندگي روزمره، فرد و كار و فعاليت‌هاي او، اتمسفر طبيعي مكان، تجربه‌ي بي‌واسطه و ادراك حسي شنيداري آشكار مي‌شود. در نسبت سوژه با مكان نيز مناسبات متفاوتي چون احساس سكني‌گزيدن يا بي‌خانماني؛ وابستگي عاطفي (نزديكي) يا دوري، ناسازگاري و بيگانگي نسبت به مكان؛ تأمل بر وضعيت سكونت، تلاش براي تثبيت مكان در تجربه و پيوند درونيات، عواطف، احساسات و خاطرات كاراكترها با مكان قابل‌درك است. افزون‌براين، يافته‌هاي پژوهش بيان‌گر آن هستند كه مكان‌ها مي‌توانند به‌صورت مستقل در تناسب با محتواي روايت مبني‌بر تأثيرات مدرنيزه شدن بر فروپاشي روابط خانوادگي نقش داشته و بازتاب اين گسست باشند.