تحليل بداهه در موسيقي كلاسيك ايراني باتكيه بر نظريه ي بداهه ي گفت‌و‌شنود موسيقايي از بروس اليس بنسن

بروس اِليس بنسن در نظريه‌ي پديدارشناختي خود با عنوان بداهه‌ي گفت‌وشنود موسيقايي به اين مهم اشاره مي‌كند كه در خلق و اجراي اثر موسيقي، همواره بستري براي بداهه‌پردازي وجود دارد كه آهنگ‌ساز، اجراگر و شنونده را وارد نوعي گفتمان مي‌كند. او به روش پديدارشناسي هرمنوتيك نظريه خود را در بستر موسيقي كلاسيك غرب و موسيقي جاز با نگاهي كلي به سنّت‌ها و كاربست‌هاي موسيقايي طرح مي‌كند. در موسيقي دستگاهي ايران نيز، همواره بداهه‌پردازي جايگاه ويژه‌اي داشته است. هدف از انجام اين پژوهش، بررسي مفاهيم مورد طرح بنسن در باب بداهه‌پردازي ازجمله هستي‌شناسي اثر موسيقي، اصالت و هويت اثر موسيقي، محدوديت‌هاي موجود در اجراي خلاقانه و چگونگي انتقال قصد آهنگ‌ساز به مخاطب برپايه‌ي رديف موسيقي دستگاهي ايران بوده است. در اين پژوهش كه در رده‌ي پژوهش‌هاي كيفي قرار مي‌گيرد، روش تحقيق از منظر هدف، بنيادي و از منظر شيوه‌ي انجام، توصيفي- تحليلي با رويكرد پديدارشناختي بوده است. مطالب به روش كتابخانه‌اي به‌دست آمده‌اند. نتايج نشان مي‌دهند كه در موسيقي دستگاهي ايران «رديف» نقش مهمي را به‌عنوان كاربست و به‌مثابه يك جهان موسيقايي براي يك گفت‌وشنود ايفا مي‌كند. بداهه در موسيقي ايراني سرشتي تفسيري داشته و آهنگ‌سازان موسيقي دستگاهي ايراني هم‌راستا با هستي‌شناسي در نظريه‌ي بنسن، همواره در خلق قطعه‌ي موسيقايي وارد يك گفت‌وشنود گشوده بر بستر كاربست موسيقي ايراني مي‌شوند. اين قطعه‌ي موسيقي، كه در جهان پديداري موسيقي دستگاهي ايران سُكنا مي‌گزيند، داراي هويتي سيال بوده كه همواره با اجرا و تفسير اجراگر كارآزموده و آشنا به سنّت و كاربست موسيقي ايراني به حيات خود ادامه مي‌دهد. همچنيـن لزوم مسئوليت‌پذيري اخلاقـي هنرمنـدان موسيقي ايراني در مواجهه و گفـت‌وشنود با «ديگري» مبحثي مهم در نظريه‌ي بنسن است كه لزوم گسترش آن در موسيقي ايراني داراي اهميت بوده و لازم اسـت گفتماني بين تمـام كارگان‌ها در موسيقي ايـراني براسـاس نظريات گفتمان‌محوري مثل نظريه‌ي گفت‌وشنود بنسن شكل بگيرد تا بتوان به‌سوي پويايي بيشتر در اين موسيقي گام برداشت.