تجزيه‌ و تحليل ضريب فزاينده توليد بخش‌هاي اقتصادي ايران: رويكرد داده-ستانده و نظريه شبكه

واكنش اقتصاد كلان به تكانه‌هاي بخشي به دليل تفاوت ساختار شبكه توليد، اهميت شناسايي بخش‌هايي را كه نقش اساسي‌تري در انتقال و تقويت تكانه‌هاي اقتصادي اعم از سمت عرضه و تقاضا ايفا مي‌كنند، محرز مي كند. به همين منظور، در اين پژوهش با تكيه بر نظريه شبكه و با استفاده از جداول داده-ستانده سال‌هاي 1367، 1372، 1378، 1383، 1389 و 1395 بانك مركزي ايران به قيمت ثابت سال 1383، ضريب فزاينده توليد در اقتصاد ايران بررسي شده است. نتايج حاصل از روش سوويي، با نتايج حاصل از روش‌شناسي فردكين و مونيز و همكاران، كه با استفاده از سه شاخص مركزيت «اثر كلي، اثر آني، و اثر مياني» فعاليت‌هاي كليدي را شناسايي مي‌كنند، مورد مقايسه قرار گرفته است. نتايج حاكي از آن است كه ضريب فزاينده توليد كل اقتصاد به‏ ترتيب در سال‌هاي 1395 و 1372 بيش‌ترين (1.7) و كم‌ترين (1.35) مقدار را تجربه كرده است. بخش‌هاي «صنعت»، «آب، برق و گاز» و «حمل ‏و نقل و انبارداري» همواره با ساير فعاليت‌ها بيش‏ترين مبادلات را دارند و از ضريب فرايندۀ توليد بزرگ‏تري نيز برخوردارند. كليدي بودن بخش «صنعت» و توسعه بخش «ارتباطات» در اقتصاد ايران از يافته‌هاي اصلي هر دو روش‌شناسي فردكين و مونيز و همكاران است. علاوه بر اين، بخش‌هاي «ساختمان» و «ساير خدمات» در روش‌شناسي فردكين و مونيز و همكاران، به عنوان بخش‌هايي كه مي‌توانند نقش محرك رشد اقتصادي را داشته باشند شناسايي شده‌اند، در حالي كه بر اساس روش‌شناسي سوويي، اين بخش‌ها متوسط ضريب فزايندۀ توليد پايين‌تري دارند.