مروري براثرات جانبي آفت‌كش‌ها و چگونگي ارزيابي اين اثرات روي زنبور تريكوگراما در ايران

زنبورهاي تريكوگراما (.Trichogramma spp) پارازيتوئيد تخم طيف گسترده‌ اي از آفات محصولات كشاورزي و عرصه ‌هاي منابع طبيعي به شمار مي ‌روند و حداقل 12 گونه از اين جنس به ‌طور گسترده و تجاري در برنامه‎‌ هاي مهار زيستي كشورهاي مختلف استفاده مي‌ شوند. اين زنبورها نسبت به ساير عوامل مهار زيستي با سرعت زياد و  به سادگي روي ميزبان ‌هاي ثانويه قابل پرورش هستند. تاكنون 11 گونه از زنبورهاي جنس تريكوگراما از مناطق مختلف ايران شناسايي شده‌اند و برخي گونه‌ها در كشور به مرحله پرورش انبوه رسيده است. در طول چند دهه اخير از گونه‌هاي مختلف اين زنبور در مهار زيستي كرم گلوگاه انار، كرم ساقه‌خوار برنج، كرم سيب، ساقه ‌خوار اروپايي ذرت و كرم غوزه پنبه در نقاط مختلف ايران استفاده شده است. با توجه به اينكه در حال حاضر مبارزه شيميايي مهمترين ابزار در مديريت آفات كشاورزي مي‌باشد، استفاده از تركيبات شيميايي خطرناك سبب آلودگي‌ هاي زيست محيطي، طغيان آفات ثانويه، ظهور مقاومت، تهديد سلامتي انسان و اثرات نامطلوب روي موجودات غيرهدف شده است. بيشتر آفت ‌كش ‌هاي مرسوم كه براي كنترل آفات استفاده مي‌شوند، تركيبات آلي با طيف وسيع هستند كه جمعيت‌هاي دشمنان طبيعي را مشابه آفات نابود مي ‌كنند. مطالعات متعددي نشان داده‌اند كه حشره ‌كش‌ هايي كه براي كنترل آفات به كار مي روند اثرات جانبي متعددي روي دشمنان طبيعي دارند از جمله تغييراتي كه در رشد و نمو، درصد خروج و نسبت جنسي ايجاد مي ‌كنند. براي ارزيابي اثرات جانبي آفت ‌كش ‌ها بر دشمنان طبيعي، استانداردهايي توسط سازمان جهاني مهار زيستي تدوين شده كه نتايج آن علاوه بر مقبوليت بين المللي مي ‌تواند حاوي توصيه‌هاي ارزشمندي براي استفاده در برنامه ‌هاي مديريت تلفيقي آفات باشد. مطالعاتي كه به اثرات جانبي آفت‌كش ‌ها روي دشمنان طبيعي مي‌ پردازد، به يافتن تركيبات انتخابي سازگار با عوامل مهار زيستي كمك مي‌ كند. استفاده از تركيبات انتخابي كه ايمني به نسبت بالايي براي دشمنان طبيعي داشته باشد راه را براي استفاده از اين تركيبات در كنار عوامل مهار زيستي در برنامه‌ هاي مديريت تلفيقي آفات هموار مي ‌سازد و از ميزان مصرف آفت‌كش ‌ها مي‌كاهد. مقاله حاضر مروري است بر مطالعات انجام شده در زمينه اثرات جانبي آفت ‌كش ‌ها روي گونه‌ هاي مختلف زنبور تريكوگراما در ايران كه اميد است بتواند زمينه‌ ساز توسعه بيشتر كنترل تلفيقي آفات در كشور باشد.