تحليل انگاره و نقش آن در فهم تحولات حديثي؛ بررسي انگارۀ «شؤم المرأة»

روايت «الشؤمُ في المرأةِ و الفَرَسِ و الدّارِ» روايت مشهوري است كه تداعي‌كنندۀ انگارۀ شومي زنان است. اين روايت در منابع اهل‌سنت به پيامبر(ص) نسبت داده شده و در منابع روايي شيعه گاه از امام صادق(ع) و گاهي از پيامبر(ص) نقل شده است. نتيجۀ تحليل انگارۀ «شؤم المرأة» و روايات تداعي‌كنندۀ آن با استفاده از روش توصيفي‌تحليلي و با تكيه بر منابع كتابخانه‌اي به اين قرار است كه بخشي از اين روايات، كه «روايات مبنا» در ترويج اين انگاره محسوب مي‌شوند، در بوم مدينه شكل گرفته و برخي محدثان سرشناس مدينه عامل اصلي ترويج آن بوده‌اند. تفرّد مطلق در سه طبقۀ نخست راويان و تعارض محتوايي اين روايات با نگرش كريمانۀ قرآن و پيامبر(ص) به زنان شاهدي بر ساختگي‌بودن آن‌هاست. تعدادي روايات پراكنده نيز وجود دارد كه ناظر به «روايات مبنا» شكل گرفته و در حكم واكنش به اين انگاره است. اين واكنش‌ها را مي‌توان در چهار دسته تقسيم كرد: واكنش‌هاي مشروط، واكنش‌هاي توضيحي و تعليلي، واكنش‌هاي تقابلي-اصلاحي و واكنش‌هاي تقابلي-انكاري. تحليل تاريخي و زبان‌شناختي اين روايات نشان‌دهندۀ تأخر آن‌ها از روايات دستۀ نخست است.