گونه‌هاي كنش‌گفتاري در صنعت التفات بر پايۀ نظريۀ جان سرل (موردپژوهي: آيات الاحكام قرآن كريم)

صنعت التفات به‌معناي تغيير شخص دستوري كلام از متكلم، مخاطب يا غايب به ديگري در يك جمله يا جمله‌هاي پياپي با هدف بررسي انسجام در قرآن كريم است. نظريهٔ كنش‌گفتاري نيز يكي از مباحث مهم كاربردشناسي زبان است كه گويندگان به آن بر اين باورند كه در قالب سخن‌گفتن، فعل‌هاي بسياري چون توصيف، اِخبار، امر، نهي، دعا، آرزو و... انجام مي‌شود. نگاه به متن چون كنش به كارشناسان متون مذهبي اين امكان را مي‌دهد كه ماهيت ديني اين متون را به شكل نظام‌مند‌تري تغيير دهند. يكي از تئوري‌پردازان اين حوزه جان سرل است كه كنش‌گفتاري را به گونه‌هاي اظهاري، ترغيبي، عاطفي، تعهدي و اعلامي تقسيم مي‌كند. در پژوهش حاضر، درون‌مايه و بافت موقعيتي متن آيات التفات در قرآن كريم بر پايهٔ نظريهٔ كنش‌گفتاري سرل، به‌مثابهٔ تحليل گفتمان زباني، با روش توصيفي‌تحليلي بررسي شده و مؤلفه‌ها و گونه‌هاي آن مشخص شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان از آن دارد كه در ميزان كاربست گونه‌هاي پنج‌گانهٔ سرل در آيات التفات قرآن كريم، كنش اظهاري بيشترين فراواني و كنش تعهدي كمترين فراواني را دارد. در كنش اظهاري، افعالي چون توصيف، تأكيد، گزارش، نقدكردن و اعطا به كار رفته است؛ در كنش ترغيبي، پيشنهاددادن، شرط، توضيح‌خواستن، پرسش اعتراض‌آميز و...؛ در كنش تعهدي، تعهددادن، تعهدگرفتن و سوگندخوردن؛ در كنش عاطفي، تمجيد و شكرگزاري، تهديد، آرزوداشتن و...؛ در كنش اعلامي نيز پايان كار و حكم‌دادن به كار رفته است.