آزمون تجربي نظريه اقتضايي و اقتصاد سياسي: تدوين مدلي براي تبيين تأثير عوامل اصلي توسعه بر اثربخشي تكنيك‌هاي حسابداري مديريت

هدف: حسابداري مديريت، ابزار قدرتمندي است جهت استفاده از اطلاعات مالي در تصميم‌گيري‌هاي مالي و اقتصادي سياست‌گذاران، برنامه‌ريزان و مديران داخلي سازمان‌ها. براي مفيد و مربوط بودن اطلاعات ارائه شده توسط اين سيستم، بايستي اين سيستم و اطلاعات توليد شده آن بتواند شرايط مختلف فرهنگي، سياسي، اقتصادي و اجتماعي محيط خود را منعكس نمايد. برخي از پژوهشگران اين حوزه معتقدند كه سيستم‌ها و روش‌هاي به‌كارگرفته‌شده حسابداري مديريت در اغلب كشورهاي درحال‌توسعه، برگرفته از سيستم‌ها و رويه‌هاي موجود در كشورهاي توسعه‌يافته و سازگار با نيازهاي استفاده‌كنندگان و رعايت نيازهاي اطلاعاتي آن‌هاست؛ لذا هدف از اين پژوهش، به پشتوانه نظريه اقتضايي و اقتصاد سياسي، تدوين مدلي براي تبيين تأثير عوامل اصلي توسعه بر كارايي و اثربخشي تكنيك‌هاي حسابداري مديريت در بهبود كيفيت محيط اطلاعات داخلي سازمان‌ها است. روش‌شناسي پژوهش: پژوهش حاضر از لحاظ منطق اجرا جزو پژوهش‌هاي قياسي - استقرايي و از نظر هدف، يك پژوهش توصيفي است. همچنين از لحاظ شيوه اجرا در گروه پژوهش‌هاي پيمايشي و از نظر نتايج، كاربردي است. در پژوهش حاضر به دليل نوع مدل مفهومي پژوهش و وجود چندين متغير وابسته و وجود متغيرهاي پنهاني كه هركدام مي‌بايستي به‌وسيله چندين متغير آشكار سنجيده شوند، از روش مدل‌سازي معادلات ساختاري بر مبناي واريانس در نرم‌افزار Smart PLS استفاده شده است. در پژوهش حاضر براي گردآوري داده‌هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي از داده‌هاي گزارش‌هاي بين‌المللي و براي گردآوري داده‌هاي مربوط به كيفيت محيط اطلاعات داخلي از صورت‌هاي مالي شركت‌هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است. مدل مذبور از طريق مدل‌سازي معادلات ساختاري تدوين شده است. يافته‌ها: مدل تدوين شده و نتايج آزمون فرضيه‌ها پژوهش نشان داد كه عوامل اقتضايي شامل عوامل اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي در بهبود كيفيت محيط اطلاعات داخلي به‌واسطه كارايي و اثربخشي تكنيك‌ها و ابزارهاي حسابداري مديريت، تأثير مثبت معناداري دارد. دراين‌بين عوامل اقتصادي و اجتماعي بيشترين تأثير و عوامل فرهنگي كمترين تأثير را دارند. اصالت / ارزش‌افزوده علمي: نتايج پژوهش حاضر مي‌تواند منجر به توسعه علمي نظريه اقتضايي و اقتصاد سياسي در حوزه حسابداري مديريت گرديده و دريچه‌اي جديد در حوزه پژوهشي بر روي پژوهشگران باز نمايد، همچنين در حوزه كاربردي پژوهش حاضر با ارائه مدلي شفاف و متناسب با شرايط محيطي حاكم بر جامعه ايران، مي‌تواند تصويري روشن از وضعيت فعلي حسابداري مديريت در ايران را ارائه نمايد.