تأثير تنوع زباني و حق بر ترجمه در تحقق دادرسي عادلانه در دادرسي‌هاي كيفري بين‌المللي

تحقق عدالت در دادرسي‌هاي كيفري بين‌المللي با توجه به ماهيت چندزبانۀ اين فرايند، نيازمند ملاك‌ها و معيارهاي عيني است. حق دادرسي عادلانه به‌عنوان يك تضمين چتري، شامل تعدادي از آيين‌هاي شكلي است كه براي فرايند دادرسي كيفري طراحي شده‌اند. برخي از جنبه‌هاي اين تضمين مستقيماً به زبان مربوط مي‌شود. زبان، هم وسيله احقاق تمام حقوق متهم است و هم يكي از معيارهاي تحقق عدالت شكلي تلقي مي‌شود، با فراهم كردن كمك‌مترجم رايگان در وضعيتي كه متهم زبان كاري دادگاه را درك نكند يا نتواند صحبت كند. حقِ داشتن مترجم براي چنين متهماني، هم به‌عنوان قاعده عرفي بين‌المللي مورد شناسايي قرار گرفته و هم در اساسنامه دادگاه‌هاي كيفري بين‌المللي قابل مشاهده است؛ ليكن صرف بيان اين حق بدون اجراي صحيح و عملي آن، به معناي تضمين رعايت اين حق در دادرسي‌هاي بين‌المللي نيست. بنابراين، سؤالي كه مطرح مي‌شود اين است كه زبان و مترجم به‌عنوان عامل ارتباط، چه نقشي در تحقق دادرسي عادلانه در سيستم عدالت كيفري بين‌المللي كه سرشار از دادرسي‌هاي چندزبانه است، ايفا مي‌نمايد. نگارنده با تتبع در آموزه‌هاي حقوقي، اسناد و آراي محاكم كيفري بين‌المللي، بر اين باور است حق متهمي كه به زبان كاري دادگاه تسلط ندارد، براي داشتن مترجم، نه‌تنها با تمامي اصول دادرسي عادلانه و حقوق دفاعي متهم ارتباطي تنگاتنگ دارد، بلكه در واقع، عدم رعايت اين حق مي‌تواند به مفهوم نقض ساير اصول شكلي در دادرسي باشد. منطق اين حق در حمايت از متهم در برابر خودسرانگي و تضمين‌هاي حداقليِ دادرسي عادلانه از طريق توانمندسازي متهم براي برقراري ارتباط مؤثر نهفته است؛ به ويژه در جايي كه محاكمه به بيش از يك زبان برگزار مي‌شود. اين امر باعث شده كه ساختاري اميدواركننده براي احقاق حقوق زباني در دادرسي‌هاي كيفري فراهم شود.