بررسي مقاله «زقوم» در دايره‌المعارف قرآن ليدن

مقالۀ «زقوم» در دايره‌المعارف ليدن توسط سلوي العوا نگاشته شده است. نويسنده در اين مقاله ضمن بررسي درخت زقوم در قرآن، با تبعيت از برخي از مفسران اهل سنت و بي‌توجهي به ساير روايات فريقين، شجرۀ ملعونه در قرآن را همان شجرۀ زقوم معرفي مي‌‌كند. نگاه يك‌‌سويه و نداشتن جامع‌‌نگري نويسنده، منتج به ارائه تحليلي ناقص از شجرۀ زقوم و نداشتن تبيين صحيح ارتباط آن با شجرۀ ملعونه شده است؛ ازاين‌رو بررسي جامع شجرۀ زقّوم و نقد ديدگاه نويسندۀ مقاله ضروري به نظر مي‌‌رسد. نوشتار حاضر ضمن واكاوي واژۀ شجرۀ زقوم در شبكه معنايي قرآن، ارتباط يا نبود ارتباط آن با شجرۀ ملعونه را كنكاش كرده است. مقاله با وجود داشتن نقايص گفته‌شده، داراي نقاط قوتي مانند بررسي تمامي موارد كاربرد زقّوم در قرآن، ترسيم زيباي درختان پاك و بهشتي ضمن مقابله‌‌سازي با درخت زقّوم، استفاده از منابع لغوي و نقد نظرات آنان و بررسي تقابل ديدگاه ظاهرگرايان و عقل‌‌گرايان است. درخصوص نقاط ضعف مقاله اين موارد مطرح است: استفاده مطلق از منابع اهل سنت و بي‌توجهي به منابع شيعه، منابع محدود مقاله، بي‌توجهي به روايات تفسيري دربارۀ شجرۀ ملعونه، شجرۀ ملعونه را به‌عنوان مصداق اصلي شجرۀ زقوم معرفي مي‌‌كند. نقص عمدۀ مقاله خلط ارتباط شجرۀ ملعونه و شجرۀ زقّوم و مراجعه نكردن به ساير منابع و خصوصاً بي‌توجهي به رواياتي است كه نشان مي‌‌دهد شجرۀ ملعونه نمادي خاص براي گروهي خاص (بني‌‌اميه) است. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي و با مراجعه به منابع كتابخانه‌‌اي انجام شده است