آيت‌الله نائيني و بنيادگذاري نظام دموكراتيك انقلابي

نائيني توانست طرح يك نظام دموكراتيك با عنوان «دولت مشروطه» را با نظريه‌پردازي مفاهيمي مانند قانون اساسي، مجلس ملي، شورا و لزوم مشورت با نمايندگان مردم، معنا و بارسياسي دادن به دو اصل امربه معروف و نهي از منكر، تأكيد بر دموكراسي انجمني و نقش آنها در نظارت بر قوانين و در نهايت ابداع نظريۀ جديد در فقه سياسي شيعه ارائه كند كه اولويت آن «مصالحه نوعيه» باشد و به‌واسطه آن، زمينه‌هاي فكري لازم را براي جدايي امر سياسي از امر ديني فراهم آورد. بررسي اين نظريه با ابتنا بر چارچوب‌هاي نظري پيشگام در تحولات سياسي در دنيا نشان مي‌دهد كه او تا چه اندازه با بنيادهاي يك نظام دموكراتيك در دنياي معاصر آشنا بوده است و توانسته بود با بهره‌گيري ازآموزه‌هاي ديني و مذهبي، طراحي چنين نظامي را مبتني بر نيازهاي روزآمد جامعه ايراني صورت دهد. پژوهش حاضر بر آن است كه با واكاوي اصولي كه فيلسوف سياسي معاصر، «هانا آرنت» براي يك دولت جمهوري و يك انقلاب موفق ارائه داده است، در نظريه حكومتي نائيني، مفصل‌بندي نويني از چارچوب‌هاي اين نظريه به دست دهد. در اين چارچوب مشخص مي‌شود كه اصل بنيان­گذاري و آغازگري، تأكيد بر آزادي مثبت و مشاركت شهرونداني كه از لحاظ حقوقي برابر هستند، در نظريه دولت مشروع نائيني در بطن دو اصل اساسي «حريت» و «مساوات» به‌خوبي مفصل‌بندي شده است و بر اين اساس اين نظريه را مي‌توان نظريه‌اي پيشگام در روزآمدسازي سامان سياسي كشور بر اساس اصول بنيادين دموكراسي در نظر آورد. روش اين پژوهش، توصيفي- تحليلي و براساس مطالعه كتابخانه اي است.