«انصاف» عبور از مفهوم اخلاقي به قاعدۀ حقوقي با نگاهي به بن ‌مايه‌هاي آن در نظام حقوقي انگليس و ايران

اگرچه در ادبيات كهن حقوقي، «انصاف» به موازات دارا بودن معناي اخلاقي خود، مفهومي حقوقي نيز يافته ليكن ديرزماني نيست كه به واسطه ورودش درپاره اي نصوص قانوني، تصور قاعده حقوقي بودن آن را به وجود آورده است. اين تصور در نظام حقوقي انگليس، تصوري درست است زيرا رويكرد قاعده انگاري نسبت به آن، هم در ساختار نظام دادرسي آنجا وجود دارد و هم در رويه قضايي و بلكه برخي قواعد مصوب قانوني اين نظام حقوقي، ثابت و روشن است.ليكن چنين تلقي از «انصاف» در حقوق ايران به رغم توجه به آن در برخي مقررات قانوني ، امري قطعي نيست. زيرا نه تنها رويه قضايي گوياي اين نگاه نيست بلكه در دكترين حقوقي نيز وحدت نظر وجود ندارد.چنان نگاهي به « انصاف» در حقوق انگليس ريشه در انديشه هاي فلسفه حقوقي رم قديم دارد كه بازخواني آنها مي تواند الهام بخش ديگر نظام هاي حقوقي براي پذيرش مقوله مورد بحث به عنوان يك قاعده حقوقي باشد. در حقوق ايران، علاوه بر منابع رسمي آن اعم از فقه اماميه، قوانين اقتباسي خارجي و پاره اي نصوص قانوني موحود، انصاف گرايي از پشتوانه اي به بلنداي متون تاريخي خود در فرايند دادرسي دارد كه مي توان با نگاه ژرف به منابع ياد شده، عناصر لازم براي قاعده حقوقي انگاشتن اين مفهوم اخلاقي شناسايي كرد.