الگوي پارادايمي تمركززدايي از نظام آموزش و پرورش ايران

هدف: به‌منظور شناسايي راهبردهاي تمركززدايي، از طريق ارائۀ الگوي پارادايمي عدم تمركز در نظام آموزش و پرورش ايران، اين پژوهش به‌دنبال تعيين شرايط علّي، زمينه‌اي و مداخله‌گر مؤثر در تعيين سطوح تمركز و عدم تمركز در نظام آموزش و پرورش ايران، بر  اساس تجارب زيسته و مطالعات صاحب‌نظران و مديران عالي و مياني آموزش و پرورش از سال 1357 تا كنون بوده است. مواد و روش‌ها: اين پژوهش از نوع كيفي با استفاده از رويكرد داده‌بنياد اجرا شده است. از جامعۀ هدف، شامل صاحب‌نظران و مديران ارشد آموزش و پرورش، 15 نفر مدير و 10 نفر صاحب‌نظر به شيوۀ هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طريق مصاحبه حضوري نيمه باز جمع‌آوري شد. مصاحبه‌ها ضبط و در كدگذاري باز مضمون‌ها، مفاهيم و مقوله‌ها تعيين گرديد. در كدگذاري محوري، مفاهيم و مقوله‌ها ذيل شرايط علّي، مداخله، زمينه‌اي، راهبردها و پيامدها، طبقه‌بندي و با تعيين مقولۀ محوري، كدگذاري انتخابي انجام شد. بحث و نتيجه‌گيري: آموزش و پرورش داراي ساختاري متمركز، ناهماهنگ و كمي‌گرا است. اين نظام، برنامه‌هاي يكساني را براي همه دانش‌آموزان در جامعه‌اي متكثر تجويز مي‌كند كه پاسخگوي نيازهاي فردي و اجتماعي نبوده و فاقد كارآيي است. تمام صاحب‌نظران و مديران در ضرورت تمركززدايي از اين نظام توافق دارند. اما شرايطي مانند؛ سياست‌زدگي، مقاومت كانون‌هاي قدرت ستادي، بي‌انگيزگي منابع انساني، ضعف اقتصادي، شرايط سياسي، وابستگي به بودجه عمومي، نگراني از قوم‌گرايي در عدم تمركز، عزل و نصب‌هاي رانتي و سياسي، بي‌ثباتي مديريت و مقررات و ... طرح‌هاي تمركززدايي را به شكست مي‌كشاند. راهبردهايي مانند تشكيل شوراي راهبردي به‌عنوان اهرم قدرت حاكميت در حمايت از تمركززدايي اداري، اطمينان‌بخشي به مديران و نيروهاي ستادي از نقش آن‌ها در نظام غيرمتمركز، تقويت موقعيت قانوني شوراهاي استان، منطقه و مدرسه، تدوين استراتژي‌هاي طراحي برنامه و محتواهاي آموزشي بومي در كنار برنامه‌هاي ملي در چارچوب منافع ملي، تشكيل و تقويت انجمن‌هاي علمي و نظام معلمي، توانمندسازي نيروهاي صف، تدوين سند و برنامه عملياتي مناطق و استان‌ها براساس نيازسنجي، حمايت فني و مالي از مناطق كم‌برخوردار و استفاده از قابليت‌هاي بومي براي تمركززدايي تدريجي مي‌تواند به بهبود كيفيت آموزش و پرورش و ايفاي نقش اين سيستم در فرآيند توسعه بيانجامد.