رويكردي جامعه‌‌شناختي نسبت به گذار از گفتمان گناهواره به گفتمان فني درباره‌‌ي جرم در حقوق ايران پس از انقلاب

گفتمان كيفري در ايران پساانقلاب، دو دوره‌‌ي متفاوت را تجربه كرده است؛ نخست، گفتمان گناهواره و برقراري پيوند بين جرم و گناه در دهه‌‌ي نخست انقلاب و سپس گفتمان فني در دهه‌‌هاي بعد. در دهه‌‌ي نخست انقلاب، با ايجاد پيوند ميان جرم و گناه رفتارهايي مانند شرب خمر، لواط، قوادي و بي‌‌حجابي جرم‌‌انگاري شدند و همچنين به تبع آن كيفرهاي شرعي نيز به متن قوانين موضوعه راه پيدا كردند. برقراري پيوند مذكور نشان از گناهواره بودن گفتمان كيفري در اين دهه دارد. ارتكاب جرم‌‌‌‌ در گفتمان گناهواره از رهگذر برقراري پيوند ميان جرم و گناه به مثابه‌‌ي تقابل با اراده‌‌ي‌‌ خداوند و كيفر نيز به منزله‌‌ي واكنشي جهت احياء اراده‌‌ي الهي به تصوير كشيده شد. در دهه‌‌هاي بعد، قرائت‌‌ها از رفتار مجرمانه تا حدود قابل‌‌توجهي تغيير كرد. زين‌‌پس قرائتي فني از جرم ارائه گشت و رفتار مجرمانه به‌‌ منزله‌‌ي رفتاري در جهت نقض نظم اجتماعي موجود و نمادي از بي‌‌احترامي به ارزش‌‌هاي جامعه تلقي شد. بدين ترتيب، كيفر نيز به ‌‌مثابه‌‌ي پاسخي فني در مقابل بزهكاري به تصوير كشيده شد. هرچند در مطالعات مرسوم حقوق كيفري علت اين گذار به منزله‌‌ي جلوه‌‌اي از پررنگ شدن انديشه‌‌ي اصلاح و بازپروري پنداشته مي‌‌شود، اما ملاحظات جامعه‌‌شناختي پژوهش پيش‌‌رو اثبات مي‌‌كند كه تحولات گفتماني نسبت به جرم پيوند نهاني با مناسبات ساختاري قدرت، تحول در اشكال كنترل اجتماعي و تحولات ساختاري جامعه برقرار مي‌‌كند.