بازخواني انتقادي انگاره‌‌ي «دوگانگي كيفر» در نظام كيفري اسلام در پرتو كاربرد شناسي حد و تعزير

برابر يك انگاره‌‌ي رايج و شناخته‌ شده‌‌ي فقهي، مجازات‌ها در اسلام، از يك نظام دوگانه پيروي مي‌كنند. بر اين پايه، جداي از جنايات، كيفرها ناگزير يا حد هستند يا تعزير. البته اين انگاره‌‌ي رايج، ماهيتاً نامنصوص و تخريجي است و منجر به شكل‌گيري انگاره‌هاي نامنصوص ديگري نيز شده است. از جمله اينكه، به دليل «دون‌الحد» بودن كيفرهاي تعزيري، مجازات‌هاي سلب حيات و قطع عضو، در هر حالي حدي هستند، حتي اگر در روايات به آن‌ها حد اطلاق نشده باشد. اين امر به نوبه‌‌ي خود، شناخت ماهيت برخي از مجازات‌ها را دشوار ساخته است. چالش‌هاي بي‌پايان، در شناخت ماهيت كيفرهايي با عنوان «تعزيرات منصوص» از اين جمله است. همچنين، ظاهراً شكل‌گيري عنوان مجرمانه‌‌ي مستقل ‌«افسادفي‌الارض» نيز ريشه به محظورات ناشي از انگاره‌‌ي «دوگانگي كيفر» مي‌برد. ملاحظه‌‌ي كاربرد حد و تعزير در قرآن كريم و روايات، نشان مي‌دهد كه مي‌توان با عنايت به كاربردشناسي حد و تعزير، و مبتني بر اجتهاد و استنباط روشمند، در مقابل انگاره‌‌ي «دوگانگي كيفر در اسلام»، ايده‌‌ي «چندگانگي كيفر در اسلام» را مطرح نمود و بدين ‌وسيله از سياهه‌‌ي مشكلات و محظورات نظام كيفري اسلام كاست.