واكاوي جايگاه ميانجي ‌گري در شوراهاي حلّ اختلاف با رويكرد جامعه‌ شناختي؛ (از منظر اعضاي شعب شوراهاي تهران)

ميانجي ‌گري كيفري به مثابه روشي جايگزين در جهت مصالحه اجتماعي محسوب مي‌شود كه با حضور طرف‌هاي يك اختلاف كيفري و نقش‌آفريني شخصي ثالث به نام ميانجي ‌گر برگزار مي‌شود. نوشتار حاضر تلاش دارد تا با رويكردي جامعه‌شناختي به واكاوي ميانجيگري كيفري در شوراهاي حلّ اختلاف تهران بپردازد. روش پژوهش مورد استفاده كيفي به شيوة تحليل مضمون (تماتيك) با ابزار مصاحبه‌ساختارنيافته بوده كه نمونه‌ها به شيوة هدفمند در سطح مجتمع‌هاي شوراي حلّ اختلاف شهر تهران تا دست‌يابي به اشباع نظري به تعداد يازده نفر گزينش شده‌اند. داده‌هاي گردآوري‌شده در قالب مضامين اصلي «ارتباطات شوراي حلّ اختلاف با نظام قضايي و بسترهاي اجتماعي»، «ماهيت و هدف شوراي حلّ اختلاف»، «كيفيت اجراي برنامه‌هاي سازشگري و حلّ اختلاف» و «چالش‌هاي شوراي حلّ اختلاف در مسير قضازدايي و مصالحة اجتماعي» صورت‌بندي شده و مؤيد ضرورت فعاليت شوراها به‌عنوان نهادي مستقل از نظام  قضايي و برخاسته از جامعه هستند؛ زيرا در حال اين عدم استقلال، سبب غلبة رويكرد قضايي بر شوراها، تلقي اين نهاد به‌عنوان بازوي كمك‌كننده و نهاد معاضدت حقوقي شده است. غلبة چنين رويكردي سبب شده سازشگران فعال در شوراها از نقش تسهيل‌گري دور شده و رويكردي مشابه با قضات دادگستري پيدا كرده‌اند. پيامد اين قضايي شدن در بهره‌نگرفتن از ظرفيت جامعه محلي، كم‌توجهي به نيازهاي اصحاب دعوا و عدم ريشه‌يابي و رويكرد حل مسأله، بروز مي‌كند. بدين‌ترتيب در حال حاضر شوراها از اهداف اوليه خود فاصله گرفته و عملكرد آن‌ها از  ميانجي‌گري كيفري به معناي اخص تفاوت بسياري دارد.