تحليل و نقد ديدگاه «قصد معصيت حضرت يوسف» در آيۀ ۲۴ سورۀ يوسف با تأكيد بر تأويل‌ هاي مفسران فريقين

برخي از علماي مسلمان با استناد به ظاهر آيۀ ۲۴ سورۀ يوسف و شماري از احاديث ضعيف، به حضرت يوسف (ع) نسبتِ قصد معصيت داده‌اند. گروهي نيز براي آيه، تأويل‌هاي غير‌منطقي ارائه كرده‌اند. اين شرايط، فهم معناي آيه را دشوار كرده است. پژوهش‌حاضر به روش توصيفي، تحليلي مهم‌ترين نظريات و تأويل‌هاي آيه را تحليل و نقد كرده است. دستاورد اين تحقيق تبيين و تثبيت نظريۀ تفاوت متعلق«همَّت» و «همَّ» در دو جملۀ «هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها» است. به‌ گواهي جمله‌هاي «وَ راوَدَتْهُ الَّتيٖ هُوَ فيٖ بَيْتِها»، «هَيْتَ لَكَ»، «مَعاذَ اللَّهِ» و «إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصينَ»، متعلق «همّ» زليخا انجام گناه است، اما متعلق «همّ» يوسف، عملي بازدارنده از گناه است، نه قصد گناه. به همين سبب، واژۀ «همَّ» دو مرتبه تكرار شده تا به اين تفاوت اساسي اشاره كند. بنابراين آيه چنين معنا مي‌شود: «زليخا قصد كرد با يوسف گناه انجام دهد و يوسف قصد كرد با انجام عملي بازدارنده، زليخا را از گناه بازدارد و ترك معصيت كند». در اين لحظه اگر برهان رب نيامده بود، يعني اگر يوسف از طرف خداوند به عاقبت هرگونه عكس العملي در مقابل زليخا واقف نمي‌گشت، آن عمل بازدارنده را انجام مي‌داد و در آن صورت متهم به خيانت مي‌شد، اما چون يوسف به اين علم دست يافت، حركتي انجام نداد و صحنه را ترك كرد. به اين ترتيب، خداوند سوء(عمل بازدارندۀ اتهام‌زا) و فحشا(زنا) را از حضرت يوسف (ع) دور ساخت. اين همان معناي عصمت مطلقه‌اي است كه تمام انبياي الهي، از جمله حضرت يوسف، متصف به آن بودند.