نقد و بررسي نظريه «ناتانا ديلانگ» در مورد ماهيت دعوت محمد بن عبدالوهاب و ارتباط آن با گروه‌هاي سلفي جهادي

«ناتانا ديلانگ» از شرق ‌شناسان معاصر، مدعي است علي‌رغم چهره سياهي كه تا كنون از «محمد بن عبدالوهاب» ترسيم شده است، وي يك فرد اصلاح­طلب ديني بوده است كه با توجه به فضاي شرك‌آلود آن زمان و عبادت قبور، توسل و... ظهور كرده است، ليكن مسير دعوت او در طي زمان دچار انحراف شده و از «احياگري» و «اصلاح‌طلبي» به سمت الگو شدن براي گروه‌هاي سلفي جهادي سوق پيدا كرده است. از سويي گروه‌هاي سلفي جهادي معاصر نظير «القاعده» و نظريه‌پردازان آن مانند سيد­ قطب بيشتر تحت تأثير «ابن تيميه»، عالم حنبلي قرن هشتم هجري هستند.  تا كنون در مورد ديدگاه شرق‌شناسان در مورد وهابيت و به خصوص «ناتانا ديلانگ بس» به زبان فارسي كار چنداني نشده است. يافته‌هاي اين تحقيق كه به روش توصيفي، تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي انجام شده است،  نشان مي‌دهد به خلاف ادعاهاي ناتانا ديلانگ، فضاي دوره محمد بن عبدالوهاب اصلاً به آن صورتي كه وهابيت و خانم ديلانگ اشاره مي‌كنند شرك‌آلود نبوده است و وي بيشتر در قامت يك فرد تكفيري ظاهر شده تا يك اصلاح‌طلب؛ محمد بن عبدالوهاب تحت تأثير و يا به عبارتي ديگر مقلد ابن تيميه بوده است و آراي فقهي و كلامي جديدي از خود ندارد. گروه‌هاي سلفي جهادي در آثار خود بيشتر به آثار ابن تيميه و نيز محمد بن عبدالوهاب استناد مي‌كنند. وهابيت فعلي حاكم بر عربستان سعودي يك وهابيت استحاله شده است و گروه‌هاي سلفي جهادي مانند داعش سعي دارند آن را به نقاوت و خلوص اوليه آن بازگردانند.