منابع اجتهادي در انديشه احمدبن‌محمد‌بن‌خالد برقي در مدرسه كلامي قم

احمد بن ‌محمد بن‌خالد برقي از جمله اصحاب امام جواد، امام هادي و امام عسكري(ع) و از محدثان بزرگ اماميه در قرن سوم هجري است. اين مقاله به روش توصيفي، تحليلي به دنبال مبحث روش‌شناسي استنباط برقي بر اساس كتاب «المحاسن» برجاي مانده از اين عالم شيعي است. برقي همچون پدرش محمد بن خالد از اصلي‌ترين انتقال‌دهندگان روايات معرفت اضطراري به قم بوده است. وي بيشتر روايات معرفت اضطراري را با چينشي خاص ذكر كرده كه مي‌تواند حاكي از دستگاه معرفتي خط فكري او باشد. او روايات مربوط به معارف را در باب «المصابيح الظلم» جمع كرده است. بعد از باب «العقل»، باب «المعرفة» را آورده و با ذكر روايتي معرفت اضطراري را بيان نموده كه مردم به معرفت [استدلالي] تكليفي ندارند و معارف [استدلالي] ‌از تحت سلطه و اختيار [بيشتر] انسان‌ها خارج‌اند. از اينكه برقي در باب «الدين» روايتي نقل نموده كه دلالت بر باور او به‌ايمان موهوبي دارد، معلوم مي‌شود معناي «اعطايي بودن ايمان» و «صنع الله بودن» آن در نظرگاه احمد برقي، ظاهراً چيزي بوده كه منافاتي با اصل اختيار و اراده انسان نداشته است. همچنين از نگاه برقي، معارف فطري و موهوبي در «عالم ذر» با ديگر معارف انسان متفاوت‌اند، هر چند همه آن‌ها اضطراري و به تعبير روايت «صنع الله»اند.