طراحي مدل ايمني و بهداشت كاركنان با رويكرد مديريت سرمايه انساني در صنعت نفت كشور

هدف: ايمني و بهداشت كاركنان، مفهومي كليدي و تاثيرگذار در صنعت است. اين مفهوم در نظام نگهداري منابع انساني و ايمني و سلامت محيط سازمان، از اين قابليت برخوردار است كه مخاطرات پيش روي سازمان، مديران، كاركنان و حتي جامعه را به حداقل برساند. هم‌چنين، زمينه را فراهم مي‌كند كه سرمايه انساني حاضر در سازمان، سطح مطلوبي از رفاه همه‌جانبه را تجربه نموده و رضايت شغلي و بهبود سطح عملكرد آنان را در پي خواهد داشت. لذا با اين پيش فرض، پژوهش حاضر با هدف طراحي مدل مناسب ايمني و بهداشت كاركنان با رويكرد مديريت سرمايه انساني در صنعت نفت كشور انجام شده است.طراحي/ روش‌شناسي/ رويكرد: پژوهش حاضر به لحاظ پارادايم‌شناسي، تفسيري و از حيث هدف، كاربردي است. استراتژي تحقيق از نظر فرآيند اجرا كيفي بوده و جهت گردآوري داده‌ها از روش داده‌بنياد و سبك اشتراوس و كوربين بهره برده است. استراتژي تحقيق به لحاظ ماهيت و روش، اكتشافي و از نظر منطق اجرا، استقرايي بود. در راستاي عملي كردن اين روش‌هاي پژوهشي، مصاحبه عميق نيمه‌ساختار يافته به روش هدفمند توسط پژوهشگر انجام شد. مصاحبه‌هاي مذكور با تعداد 15 نفر از مديران و كارشناسان حوزه ايمني و بهداشت در صنعت نفت كشور و خبرگان دانشگاهي در رشته منابع انساني صورت گرفت. گفتني است كه اين مهم تا زمان حصول اشباع نظري ادامه داشت. اعتبارسنجي پژوهش كيفي نيز به روش لينكلن و گوبا و پايايي آن به روش باز آزمون صورت پذيرفت. هم‌چنين، فرآيند تجزيه و تحليل در نظريه مذكور با كدگذاري باز آغاز شده و پس از آن، كدگذاري محوري و انتخابي در دستور كار قرار گرفت. شايان ذكر است كه نمونه مورد مطالعه، مناطق نفت‌خيز جنوب بوده است.يافته­‌هاي پژوهش:  مطابق داده‌هاي حاصل از مصاحبه‌ها و تحليل كيفي آن‌ها به روش داده‌بنياد، 641 كد باز، 50 كد محوري و 23 كد انتخابي دسته‌بندي شدند. بر اساس كدهاي حاصل: عوامل علي، پديده محوري، عوامل زمينه‌اي، عوامل مداخله‌گر، راهبردها، و پيامدها شناسايي شده و در نهايت مدل ايمني و بهداشت كاركنان تدوين گرديد. بدين ترتيب؛ شرايط علي، مداخله‌گر و زمينه‌ساز ايمني و بهداشت كاركنان به دست داده شدند. هم‌چنين نتايج نشان مي‌دهد كه پس از درنورديدن مراحل سه‌گانه مديريت راهبردي شامل تجزيه و تحليل استراتژي، تدوين استراتژي و اجراي استراتژي، راهبردهاي ايمني و بهداشت كاركنان اكتشاف گرديدند. در ادامه نيز پيامدهاي مدل مذكور اعم از كاهش حوادث ايمني، بهبود بهداشت و سلامت، بهبود و توسعه مواد و تجهيزات، بهبود ايمني و بهداشت محيط شغلي و در نهايت، بهبود ايمني و بهداشت محيط زيست نمايان شد. لذا با به‌كارگيري و پياده‌سازي مدل حاصل شده، مي‌توان اميدوار بود كه بخش بزرگي از خطرات و آسيب‌هاي موجود در زمينه ايمني و بهداشت كاركنان را ديگر شاهد نبود. از سوي ديگر؛ شاهد رشد و تعالي سرمايه انساني در نظام نگهداري منابع انساني و بهبود محيط شغلي و محيط زيستي آنان بود. چرا كه مجموعه اين موارد منجر به پيشرفت صنعت نفت كشور و بهبود وضعيت جامعه خواهد بود.محدوديت ها و پيامدها: از جمله محدوديت‌هاي اين تحقيق، دسترسي دشوار به اعضاي نمونه براي انجام مصاحبه‌هاي تخصصي بود. هم‌چنين از نظرگاهي ديگر؛ فقدان پژوهش‌هاي مشابه در اين حوزه و صرفاً وجود پژوهش‌هاي كمي بدون اتكا به تحقيق كيفي، شرايط سختي را به‌وجود آورده بود. در خصوص پيامدها نيز پژوهش حاضر به دليل استفاده از روش كيفي، خلأ مباني نظري و مفهومي را در تا حد امكان كاهش مي‌دهد.پيامدهاي عملي: استفاده از اين مدل منجر به بهبود ايمني و بهداشت كاركنان شده و تهديدات پيش روي آن، شناسايي و كاهش داده خواهند شد. از منظر ديگر، شناسايي و دسته‌بندي مواد خطرناك انجام شده و ايمني و سلامت محيط‌‌هاي دروني و بيروني سازمان نيز بهبود مي‌يابند. به‌علاوه نبايد از نظر دور داشت كه به دليل بهره‌گيري از روش كيفي داده‌بنياد، نتايج حاصل از اين تحقيق، قابليت تعميم به ساير صنايع و سازمان‌‌ها را نيز دارا مي‌باشد.ابتكار يا ارزش مقاله: تاكنون پژوهشي در راستاي بهبود ايمني و بهداشت كاركنان با رويكرد پژوهش كيفي مبتني بر نظريه داده‌بنياد صورت نگرفته و مدل پارادايمي مناسب در اختيار مديران صنعت نفت قرار نگرفته است.