بررسي قابليت‌ها و تنگناهاي محيطي توسعۀ فيزيكي شهر اقليد با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي

«توسعۀ فيزيكي» شهر، فرايندي پويا و پيوسته است كه در اثر آن، بستر فيزيكي شهر در جهات عمودي و افقي به لحاظ كمي-كيفي دچار افزونگي مي‌شود. در عصر كنوني، توسعۀ فيزيكي غيراصولي وناسنجيده يكي از مسائل و چالش‌هاي برنامه‌ريزي و مديريت شهري در كشورهاي توسعه‌نيافته است. تحقيق حاضر با هدف ارزيابي و تعيين امكانات و محدوديت‌هاي محيط طبيعي جهت گسترش فيزيكي شهر اقليد. انجام شده است. محدوده مورد مطالعه شامل پهنه‌اي دايره‌اي شكل به شعاع 10 كيلومتر از مركز شهر اقليد بود. متغيرهاي محيطي شامل نوع اقليم، همبارش، همدما، ارتفاع از سطح دريا، شيب زمين، ليتولوژي، فاصله از گسل، تيپ ناهمواري، فاصله از رودخانه، تراكم چاه، تراكم قنات، نوع كاربري و پوشش زمين بود كه داده‌هاي آن‌ها از طريق منابع مختلف كتابخانه‌اي مانند نقشه‌هاي اسكن‌شده، مدل رقومي ارتفاع (DEM) و سالنامه‌هاي آماري گردآوري شد. آماده‌سازي، مديريت و تجزيه و تحليل داده‌ها و اطلاعات در محيط سامانه اطلاعات جغرافيايي (GIS) انجام گرفت. جهت آگاهي از اوضاع مساعد و نامساعد طبيعي در قبال توسعه فيزيكي شهر از درجه‌بندي تناسب هر يك از متغيرهاي محيطي براي توسعه فيزيكي شهر استفاده شد. در نهايت، هم‌پوشاني تمامي لايه‌هاي مكاني مربوط به متغيرهاي محيطي جهت تعيين جهات بهينه توسعۀ فيزيكي آتي شهر مدنظر قرار گرفت. نتايج حاصل از تفسير تصاوير ماهواره‌اي طي 30 سال اخير نشانگر خزيدگي و گسترش شهر در يك راستاي شمال شرقي - جنوب غربي بوده است. تحليل هم‌پوشاني در قالب نقشه نهايي تناسب اراضي براي توسعۀ فيزيكي شهر نشان داد كه شهر اقليد از جهات شمال و شرق و تاحدودي جنوب، با تنگناهاي جدي براي توسعۀ فيزيكي خود روبرو بود، به‌طوري‌كه 40 درصد از اراضي محدوده مورد مطالعه به لحاظ توسعۀ فيزيكي شهر در وضعيت نامساعدي قرار داشت. در مقابل، 25 درصد از مساحت محدوده اقليد از شرايط مناسبي براي توسعه فيزيكي برخوردار بود كه عمدتا جهات مختلف غربي (شمال غرب، غرب و جنوب غرب) را دربرداشت. در بين عوامل مورد بررسي، عامل ناهمواري و ژئومورفيك نقش مهم و آشكاري در گذشته و حال شهرنشيني اقليد داشته و در آينده نيز تعيين‌كننده سمت و سوي توسعه آن خواهند بود.