بررسي قابليت حضورپذيري و عوامل مؤثر بر تعاملات اجتماعي در فضاهاي شهري (نمونۀ موردي: بوستان ملت شهر مشهد)

قابليت حضورپذيري، كليدواژۀ اصلي در دستيابي به تعاملات اجتماعي و رمز موفقيت فضاي شهري است. در اين راستا، مطالعۀ حاضر تلاش دارد قابليت حضورپذيري و تعاملات اجتماعي در فضاي بوستان ملت شهر مشهد (به‌عنوان مهم‌ترين بوستان با عملكرد شهري)، را بررسي كند. مطالعۀ توصيفي-تحليلي و متغيرهاي تحقيق، شامل: موقعيت فضايي عناصر بوستان و ميزان اقبال عمومي به آن‌ها در راستاي تعامل افراد است. حجم نمونه با توجه‌ به تعداد بازديدكنندگان و نوع آزمون‌هاي آماري، 200 نفر تعيين شد. پس از مطالعات اسنادي و تدوين مدل ‏مفهومي ‏تحقيق، همۀ عناصر مستقر در بوستان (شامل920 موقعيت)، با استفاده از دستگاه GPS برداشت و در پايگاه اطلاعات مكاني ذخيره شد. به‌منظور تحليل داده‏ها از سه دسته مدل‌هاي 1) آمار كلاسيك (جداول فراواني و آزمون ‏تي)، 2) چيدمان فضايي و معيارهاي‏آن (ارتباط، انتخاب، هم‌پيوندي، طول و عمق) و 3) معادلات ساختاري استفاده شد. نتايج نشان‏ داد كه از منظر قابليت ‏حضورپذيري، بوستان ملت، تنوع كاركردي را نشان مي‏دهد. از سوي ‏ديگر محاسبۀ معيارهاي چيدمان فضايي حكايت از آن داشت كه بخشي از فضاي بوستان، در مسير حركت بازديدكنندگان قرار نمي‏گيرد. همچنين نتايج نظرسنجي حاكي از عدم‌آشنايي افراد با موقعيت برخي عناصر مهم بود. يافته‏هاي مطالعه درخصوص الگوهاي تعامل افراد نشان داد باوجود تمايل نسبتاً مناسب تعامل افراد با يكديگر، اين تعامل عميق نبوده و تنها شامل گپ‎‎هاي كوتاه‏مدت است؛ همچنين نتايج معادلات ساختاري نشان داد كه در بين موقعيت‌هاي بوستان، مزار شهدا، كافي‏شاپ، تجهيزات ورزشي، درياچه و فضاي سبز بيشترين نقش را در بروز تعاملات اجتماعي نشان مي‏دهند. استنباط از يافته‏هاي تحقيق بيانگر آن بود كه سه موضوع تنوع كاركردي، موقعيت مكاني و ارزشمندي عناصر فضا مي‏توانند به‌عنوان سرفصل‌هاي اصلي در تحقق تعاملات اجتماعي گسترده، در بستر فضاي شهري مدنظر قرار گيرند.