ارزيابي اقتصادي طرح‌هاي تحقيقاتي مرتبط به گوسفند و بز در استان اردبيل

مقدمه و هدف: پرورش گوسفند و بز نقش قابل ملاحظه‌اي در تأمين گوشت مورد نياز و امنيت غذايي جامعه، درآمد و اشتغال روستائيان و عشاير كشور دارد. به‎دليل افزايش قيمت خوراك دام و ساير نهاده‌هاي توليدي، هزينه توليد در دامداري ‌هاي گوسفندو بز افزايش يافته است. به‎همين دليل افزايش راندمان توليد در واحد دامي به‌منظور اقتصادي ‌شدن پرورش دام، از اهميت بالايي برخوردار است. دسترسي به اين هدف از طريق روش‌هايي مانند اصلاح نژاد، بهبود روش‌هاي تغذيه، پرورش و توليدمثل، اصلاح روش‌هاي تهيه خوراك و پيشرفت در وضعيت بهداشتي و دامپزشكي ميسر است. نتايج اين تحقيق با توجه به همه‌جانبه‌نگري در درآمدها و هزينه‌هاي تحقيقات و به‎‌كارگيري روش‌هاي مختلف مانند تحليل نسبت هزينه به فايده و نرخ بازده داخلي براي برآورد آثار اقتصادي فعاليت‌هاي تحقيقاتي، مدارك مستندي را براي ارائه به ‌سياست‌‎گزاران در سطح استان و كشور فراهم مي‌آورد. مواد و روش‎ها: متداول‌ترين روش‌هاي ارزيابي اقتصادي پروژه‌هاي عمومي، روش‌هاي نسبت منفعت به هزينه و نرخ بازده داخلي است. معيارهاي تحليل نسبت هزينه به فايده و نرخ بازده داخلي، معيارهاي روشني براي ارزيابي اقتصادي نتايج تحقيقات است. داده‌هاي مورد استفاده براي ارزيابي اقتصادي در اين پروژه از نوع داده‌هاي ثبت‌ شده (كتابخانه‌اي) مربوط به هزينه‌هاي تحقيقات و انتقال نتايج تحقيقات به بهره‌برداران، شامل: كليه هزينه‌هاي مستقيم در اجراي طرح‌هاي تحقيقاتي مربوطه (هزينه اجرايي مندرج در شناسنامه طرح و هزينه‌هاي غيرمستقيم شامل هزينه پرسنلي و خدماتي)، هزينه انتقال نتايج حاصل از اجراي تحقيقات و هزينه‌هاي سربار (5 درصد) اجراي پروژه‎ها در مركز تحقيقات استان بود. داده‌ هاي پيمايشي هم شامل ميزان تأثير كاربرد نتايج تحقيقات در افزايش توليد، كاهش هزينه‎ها، كاهش خسارت در واحدهاي دامداري بود كه مستقيماً از دامداران منطقه مورد مطالعه (استان اردبيل) دريافت شده است. يافته‌ها: ارزيابي انجام شده در مورد پروژه‌هاي اجراء شده در گله‎هاي گوسفند و بز، حاكي از بهبود عملكرد توليد ميش مغاني، افزايش درآمد و كاهش هزينه‌هاي نگهداري گله بود. نسبت منفعت به هزينه سرمايه‌گذاري در تحقيقات و ترويج نتايج اين پروژ‌ها 366/5، و نرخ بازده داخلي سالانه آنها 234 برآورد شده است. اين شاخص براي پروژه اول (همزمان‎سازي باروري)، نسبت منفعت به هزينه و نرخ بازده داخلي سالانه به‎ترتيب برابر با 171/4 و 266 و براي پروژه دوم (استفاده از استارتر)، برابر با 519/5 و 203 برآورد شده است. نتيجه‎گيري: نتايج به‎دست آمده از اين مطالعه حاكي از اقتصادي بودن كاربرد نتايج تحقيقات در جامعه هدف مي باشد. انتقال نتايج تحقيقات و استفاده بهره‌برداران از اين نتايج نيازمند توجه به سايرعوامل اقتصادي- اجتماعي موثر بر فعاليت دامداران است. بررسي هم‌سويي بين پروژه‎هاي تحقيقاتي انجام شده و مشكلات موجود در واحدهاي دامداري استان نشان داد كه هم‌سويي نسبتاً كمي بين مشكلات اعلام شده و پروژ‌هاي تحقيقاتي اجرا شده وجود دارد.