نحوه نظارت كميته‌هاي حسابرسي بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي

هدف: اين مقاله نحوه نظارت اعضاي كميته‌هاي حسابرسي، بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي را به بحث گذاشته است. از آنجايي كه انتظارات از كميته‌هاي حسابرسي براي ارزيابي طراحي و اجراي كنترل‌هاي داخلي، رو به افزايش است، چالش نظارت بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي، بسيار در كانون توجه قرار گرفته است. نقش كميته‌هاي حسابرسي به‌عنوان ناظر حاكميت شركتي با استفاده از نظريه نمايندگي و نظريه نهادي، توضيح داده مي‌شود. با توجه به اينكه درباره فرايندهاي كميته حسابرسي شركت‌هاي عضو بورس اوراق بهادار، در خصوص نظارت بر كنترل‌هاي داخلي، اطلاعات اندكي وجود دارد، هدف اين پژوهش ارائه بينش‌هايي در خصوص فرايندهاي زيربنايي نظارت اعضاي كميته‌هاي حسابرسي، بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي است. روش: در اين پژوهش، از ۹۷ عضو كميته حسابرسي شركت‌هاي عضو بورس و اوراق بهادار تهران كه در حال حاضر در آن‌ها خدمت مي‌كنند، در خصوص نظارت كميته حسابرسي بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي، با توجه به بزرگ‌ترين كميته حسابرسي شركت (بر اساس درآمد سالانه)، نظرسنجي صورت گرفت. به‌طور خاص، اين نظرسنجي از اعضاي كميته حسابرسي مي‌خواهد كه بر اساس اصول ۱۷گانه چارچوب كنترل داخلي كوزو ۲۰۱۳، ميزان مشاركت كميته را در نظارت بر انواع عناصر خاص كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي مشخص كند. ابزار گردآوري داده‌ها، پرسش‌نامه است. سؤال‌هاي اصلي نظرسنجي، به ۱۳ اصل از ۱۷ اصل كنترل داخلي كوزو (و هر پنج مؤلفه كوزو)، شامل سه اصل در محيط كنترلي، چهار اصل در ارزيابي ريسك، دو اصل در محيط كنترلي، اطلاعات و ارتباطات و فعاليت‌هاي نظارتي، مي‌پردازد. داده‌هاي حاصل با استفاده از نرم‌افزار ايويوز تجزيه‌وتحليل شده است. يافته‌ها: تجزيه‌وتحليل يافته‌هاي آماري اين پژوهش نشان مي‌دهد كه كميته‌هاي حسابرسي، بيشترين زمان را به‌ترتيب، براي فعاليت‌هاي نظارتي، فعاليت‌هاي كنترلي و ارزيابي ريسك و كمترين زمان را در حوزه محيط كنترلي صرف مي‌كنند. علاوه بر اين، تجزيه‌وتحليل مدل رگرسيوني اين پژوهش نشان مي‌دهد كه فعاليت شركت‌هاي ارائه‌دهنده خدمات مالي يا بيمه، ارتباط معناداري با ميزان نظارت كميته‌هاي حسابرسي بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي دارد و اين رابطه نيز مثبت است؛ در حالي كه گواهي‌نامه حسابدار رسمي عضو كميته حسابرسي، با نظارت بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي ارتباط منفي دارد. سن اعضاي كميته حسابرسي و تجربه آنان در حرفه حسابرسي داخلي، تأثيري بر ميزان اين نظارت ندارد. نتيجه‌گيري: در اين پژوهش مشخص شد كه كميته‌هاي حسابرسي، كجا و چقدر تلاش‌هاي نظارتي كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي خود را متمركز مي‌كنند و چه عواملي با تغييرات در نظارت كميته حسابرسي مرتبط است. تجزيه‌وتحليل يافته‌هاي حاصل از نظرسنجي نشان داد كه اغلب، كميته‌هاي حسابرسي شركت‌هاي عضو بورس و اوراق بهادار تهران، فاقد رويه‌ها، فرايندها و اقدام‌هاي اختصاصي براي نظارت بر كنترل‌هاي داخلي حاكم بر گزارشگري مالي در كميته‌هاي حسابرسي هستند. همچنين، اعضاي كميته‌هاي حسابرسي، كمترين زمان را براي مهم‌ترين جزء كنترل‌هاي داخلي، يعني محيط كنترلي، اختصاص مي‌دهند.