نظام نشانه اي مهر و كين در نقاشي قهوه خانه اي «مصيبت كربلا»، اثر محمد مدبّر

نقاشي قهوه خانه اي، برگرفته از متن فرهنگ سنتي و عاميانه ايراني است و توجه خاصي را به واقعه كربلا به‌عنوان يكي از مضامين ويژه فرهنگ ايراني نشان داده است. نقاشي «مصيبت كربلا»، اثر محمد مدبّر، اثري شاخص در اين سنت تصويري، محسوب مي شود. واقعه كربلا عرصه تقابل مهم‌ترين مصاديق خير/ شر در برابر يك‌ديگر است. از اين رو، نشانه هاي تقابلي مهر/ كين، كه بازتاب حسي فرهنگي ايراني به اين رويارويي است، به‌وفور در آن پيدا است. ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ سعي دارد كه، ﺑﺎ بهره گيري از رويكرد تقابل هاي دوقطبي ساخت‌گرا و خوانش سه سطحي بارتي، به روش توصيفي-ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ و گردآوري داده هاي متني و تصويري، با مطالعات كتابخانه اي (مقاله و كتاب)، ﺑﻪ تحليل معنايي مهر و كين در اثر مورد بحث، بپردازد و درصدد پاسخ به اين پرسش است كه: تقابل دوگانه مهر/كين با چه سازوكاري در نقاشي مصيبت كربلا توليد معنا مي كند؟ نتايج كلي از اين قرار است كه: تابلوي مصيبت كربلاي با تجميع نشانه هاي صريح و ضمني مهر/ كين، به‌دنبال نمايش غلبه مهر بر كين است؛ چنان‌چه پيام صريح اين نقاشي، تنها به يك واقعه تاريخي- مذهبي ارجاع مي دهد و در تقابل با اين روايت، پيام هاي ضمني، ارجاعات جزيي دارد كه به واسطه نگاه مقاومتي محمد مدبّر، حاكي از غلبه معنوي سپاه امام حسين (ع) در برابر لشكر يزيد و نفي روايت تاريخي است. لذا، در يك نگاه كلي، تصوير قبول واقعه دردناك عاشورا را به تاخير مي اندازد و در برابر روايت تاريخي مقاومت مي كند.