مطالعه الگوي مكاني- زماني بيماري سل با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي در استان آذربايجان غربي از سال 1399-1395

زمينه و هدف: انجام اقدامات پيش‌گيرانه براي كاهش موثر بيماري سل، نيازمند اطلاعاتي در مورد توزيع بيماري سل بر اساس الگوي پراكنش مكاني و زماني در كشور است. اين مطالعه با هدف شناسايي پراكنش الگوي مكاني‌- زماني بيماري سل در استان آذربايجان غربي در طي سال‌هاي 1395 تا 1399 با استفاده از نرم افزار Arc-GIS انجام شد. هدف اصلي اين مطالعه، بررسي الگوي پراكنش مكاني بيماري سل در استان آذربايجان غربي بود كه مي‌تواند راهنمايي براي برنامه ريزي مناسب بهداشتي براي انجام مداخله هاي پيش‌گيرانه و تخصيص بهتر منابع باشد. روش كار: اين مطالعه مقطعي بر روي داده‌هاي جمع آوري سل (754 بيمار) در سطح استاني ارائه شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي ايران بين سال‌هاي 1395 تا 1399 كه در سامانه ثبت بيماريهاي معاونت بهداشتي دانشگاه  ثبت شده بود،انجام شد. براي شناسايي تغييرات فضايي از روش تحليل همبستگي موران و Getis Ord G* با استفاده از نرم افزار Arcmap GIS 10.4 استفاده شد. علاوه بر اين، از روش تحليل همبستگي براساس فاصله و تحليل خوشه‌اي، براي تجزيه و تحليل صرفاً مكاني- زماني استفاده شد.يافته‌ها: نتايج اين مطالعه نشان داد كه 80 درصد مبتلايان به بيماري سل در استان آذربايجان غربي متعلق به شهرهاي اروميه، مياندواب، سلماس و چهاربرج بود. علاوه بر اين شهرهاي پيران‌شهر، مهاباد، شاهين‌دژ و تكاب لكه‌هاي داغ را تشكيل داده‌ بودند. امتياز Z-Score براي شهرهاي مذكور مثبت و به لحاظ آماري معنادار بود. در واقع در اين شهرها تعداد مبتلايان به بيماري سل بالا بود. نتيجه‌گيري: بر اساس الگوي پراكنش فضايي، بيماري سل در آذربايجان غربي بصورت خوشه‌اي بود كه به ترتيب در شهرهاي اروميه، مياندواب، سلماس و چهاربرج با بيشترين تعداد مبتلايان شيوع يافته بودو همچنين فاصله مكاني ، مهمترين عامل گسترش شيوع بيماري سل در استان بود كه با تردد و جابجايي بين استاني، فاصله مكاني كاهش يافته و بيماري سل از كانون به پيرامون انتشار يافته است.