از انگيزه‌ها تا ترس‌ها، كاوشي از هويت حرفه‌اي معلمان شهر يزد

بحران و ناكارآمدي در نظام آموزشي ايران، موضوعي است كه نخبگان اجتماعي و فرهنگي در سال‌هاي اخير بر آن تأكيد كرده‌اند. معلمان از بخش‌هاي كليدي اين نظام‌اند و ما در صورتي كه خواهان اصلاحاتي در زمينۀ بهسازي امر تعليم و تربيت باشيم، به معلماني نياز داريم كه هويت حرفه‌اي قوي داشته باشند. هويت‌ حرفه‌اي، درك از شخصيت حرفه‌اي فرد مبتني بر شناخت، معلومات، نگرش، عقايد، ارزش‌ها، انگيزه‌ها و تجارب است. هدف پژوهش حاضر، فهم وضعيت هويت حرفه‌اي معلمان از خلال تجارب زيستۀ آنان است. سؤال اصلي پژوهش اين است كه معلمان چه ادراك و تفسيري از وضعيت هويت حرفه‌اي خود دارند. به‌منظور اجراي اين پژوهش و دستيابي به تفسيرهاي مشاركت‌كنندگان و سامان‌دهي نظري آن، از نظريۀ داده‌بنياد (رويكرد برساخت‌گرايي چارمز) به‌عنوان يكي از روش‌هاي كيفي و تفسيري بهره گرفتيم. مشاركت‌كنندگان در اين پژوهش شامل 20 نفر از معلمان در سنين، جنسيت و مقاطع مختلف تحصيلي بودند كه با آنها مصاحبه‌هاي عميق نيمه‌ساختار‌يافتۀ 180-120 دقيقه‌اي انجام و سپس داده‌ها به‌منظور ساخت مفاهيم، كدگذاري و ارائه شد. ترس از قضاوت‌شدن، نگراني از شرايط كاري ناپايدار، محدودكننده و كنترل‌گر‌بودن، فرسايشي‌بودن حرفۀ معلمي و سختي و پيچيدگي آن، مضاعف‌شدن وظايف حرفه‌اي معلمان و ... برخي از مقولاتي است كه در اين ارتباط استخراج شد، نتايج پژوهش نشان داد وضعيت هويت حرفه‌اي معلمان رو به افول است، معلمان به سوژه‌هاي ناراضي و معترض تبديل شده‌اند، هويت حرفه‌اي آنها با چالش‌ها، ترس‌ها و نگراني‌هايي مواجه است، انگيزه‌هاي آنان تغيير كرده و حتي كاهش يافته است و آنها نااميد، مأيوس و نسبت به آيندۀ حرفه‌اي خود نگران‌اند.