تحليل نظام ارزشي اخلاق در گفتمان «سمك عيار»: رويكرد نشانه معناشناختي

قصه‌ها و داستان‌هاي عاميانه از مواريث مهم و ارزشمند فرهنگ هر ملت به‌شمار مي‌آيند كه علاوه بر بيان رخدادهاي گذشته، بيانگر رفتار، انديشه و فرهنگ جاگرفته در لايه‌هاي بازمانده در تاريخ هر جامعه هستند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصيفي- ­تحليلي و با تكيه بر رويكرد نشانه ‌معناشناسي به بررسي نظام ارزشي اخلاقي در داستان «سمك ­عيار» پرداخته است. مسئله اصلي پژوهش اين است كه بر اساس چه سازوكاري، ارزش‌هاي اخلاقي درون گفتمان عياري توليد مي‌شوند. به عبارتي نظام ارزشي اخلاقي درون گفتمان عياري، چه ارزش‌ها و الگوهايي را توليد مي‌كند كه مرزهاي بين واقعيت و ايده‌آل‌گرايي را بر هم ريخته و نظام ارزش‌هاي عادي و رايج را به فراارزش‌هاي آرماني و حتي اسطوره‌اي تغيير داده است؟ در واقع هدف اصلي اين مقاله، بررسي كنش‌هايي است كه اخلاقي آنها را به كار مي‌گيرد تا از طريق آن الگوي ارزشي خود را تحقق بخشد. داده‌ها از كتاب سمك ­عيار به صورت هدفمند و بر اساس گفتمان‌هاي كنشي انتخاب شده‌اند. پس از تحليل داده‌ها نتايج به­دست­آمده نشان مي­دهد كه چالش‌هاي ارزشي در بافت گفتماني، زمينه را براي تبديل يك ارزش به ارزش‌هاي ديگر فراهم مي‌آورد و سبب گسترش دايرة ارزش‌ها و استعلاي آنها مي‌شود. به عبارتي عياري، كاركردهاي اجتماعي- فرهنگي رايج و نظام ارزش‌هاي معمول را به گونه‌هاي ارزشي و فراارزشي‌ همچون جمع­محوري، اسطوره­محوري، تعالي­محوري، ريسك‌پذيري، تجديدپذيري، دگرمحوري، پيشگامي، جهتمندي در سبك زندگي كنشگران تبديل مي‌كند.