تحليل كمّي جامعه شناسي سياسي مصاحبه‌ها و سخنراني‌هاي شهيد بهشتي درخصوص جهت گيري سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران

درخصوص سياست‌خارجي ايران آثار متعددي منتشر شده است؛ با اين وجود هيچ پژوهش مستقلي درباره ديدگاه‌هاي شهيد بهشتي در حوزه سياست‌خارجي ايران منتشر نشده است. اين درحالي است كه نقش شهيد بهشتي در شكل‌گيري قانون اساسي و سياست‌خارجي ايران غيرقابل انكار است. بنابراين پرسش اصلي مقاله اين است كه نگاه شهيد بهشتي به جهت-گيري‌ آينده سياست‌خارجي ايران چه بود و كدام جهت‌گيري را مطلوب مي‌دانست؟ فرضيه اصلي پژوهش بر جهت گيري عدم تعهد تاكيد دارد. براي پاسخ به سوال فوق و ارزيابي فرضيه مطرح شده ديدگاههاي شهيد بهشتي با سه جهت‌گيري انزواگرايي، عدم تعهد و اتحاد و ائتلاف مورد اشاره هالستي درباره سياست خارجي و نيز جهت‌گيري بيطرفي انطباق داده شد. روش استفاده شده در اين نوشتار آميزه‌اي از تحليل كمي(شمارش بسامد شاخص‌هاي مرتبط با جهت‌گيري‌هاي چهارگانه سياست خارجي) و تحليل كيفي (تفسير يافته‌ها و مقايسه) بود. يافته‌هاي پژوهش نشان داد دو جهت‌گيري انزواگرايي و بيطرفي هيچ جايگاهي در تفكر شهيد بهشتي ندارد. از ميان دو جهت‌گيري ديگر، عدم تعهد با 73 درصد فراواني جايگاه نخست و اتحاد و ائتلاف با 27 درصد فراواني جايگاه دوم را كسب كرده است. نكته قابل تامل اين است كه شهيد بهشتي اتحاد را نه با قدرت هاي بزرگ؛ بلكه براي روابط ايران با كشورهاي مسلمان و جهان سومي تجويز كرده است.